Kết quả chăm sóc bệnh nhi dưới 5 tuổi mắc tiêu chảy cấp và một số yếu tố liên quan tại Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn năm 2021

Luận văn thạc sĩ điều dưỡng Kết quả chăm sóc bệnh nhi dưới 5 tuổi mắc tiêu chảy cấp và một số yếu tố liên quan tại Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn năm 2021. Trong những thập kỷ cuối của thế kỷ XX, tiêu chảy là nguyên nhân hàng đầu về số mắc bệnh và tử vong của trẻ em tại các nước đang phát triển. Mỗi đứa trẻ dưới 5 tuổi có thể bị tiêu chảy từ 2 đến 8 lần trong một năm. Hàng năm có tới 1.300 triệu lượt trẻ em trên thế giới mắc bệnh tiêu chảy; 4 triệu trẻ em ở châu Á, Phi, Mỹ Latinh chết vì bệnh tiêu chảy. Như vậy, cứ sau 8 đến 10 phút lại có một trẻ bị tử vong vì tiêu chảy. Nguyên nhân chính gây tử vong là do mất nước [12].
TCC dễ dẫn đến tiêu chảy kéo dài và SDD. Sức đề kháng của những trẻ bị SDD thường giảm, do đó trẻ dễ bị nhiễm trùng kèm theo, trong đó hay gặp nhất là viêm phổi. Vòng xoắn bệnh lý: Tiêu chảy – SDD – Nhiễm trùng cứ thúc đẩy nhau phát triển làm cho tình trạng của trẻ ngày một nặng thêm. Hậu quả cuối cùng của vòng xoắn bệnh lý này là tử vong [12].

Tại Việt Nam, TCC ở trẻ em vẫn là bệnh hay gặp. Mỗi năm trẻ dưới 2 tuổi trung bình mắc 3,2 lần tiêu chảy; khoảng 11.000 trẻ tử vong do tiêu chảy hoặc liên quan tới tiêu chảy và tiêu chảy là nguyên nhân tử vong thứ 2 sau nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính, trong đó trẻ dưới 2 tuổi chiếm 80% [5]. Từ năm 1982 chương trình phòng chống bệnh tiêu chảy quốc gia được triển khai và đi vào hoạt động với mục tiêu giảm tỷ lệ mắc và tỷ lệ tử vong do bệnh tiêu chảy ở trẻ em gây ra. Chẩn đoán TCC không khó, vấn đề cần quan tâm là xử trí sớm, đúng tại nhà và tại cơ sở tế vì xử trí muộn có thể gây ảnh hưởng đến tính mạng của trẻ bệnh do tình trạng mất nước và việc nuôi dưỡng không đúng khi trẻ tiêu chảy có thể sẽ làm trẻ mắc SDD [5].
Tại khoa Nhi Tiêu hóa – Dinh dưỡng – Lây Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn, sáu tháng cuối năm 2020 đã có hơn 1607 trẻ dưới 5 tuổi nhập viện vào khoa trong đó có 372 trẻ nhập viện vì tiêu chảy, chiếm 23,12%. Có nhiều trường hợp trẻ tái mắc hoặc cả anh chị em trong gia đình đều bị mắc bệnh [41]. Nguyên nhân nhiễm khuẩn tiêu hóa do phẩy khuẩn, lỵ hoặc do Rotavirus. Một số nguyên nhân khác như chế độ ăn dặm chưa hợp lý, do dùng kháng sinh kéo dài….. TCC có thể dẫn đến tình trạng mất nước và rối loạn điện giải ở trẻ. Việc chăm sóc, điều trị trẻ tiêu chảy khi trẻ vào viện tới khi ra viện là hoạt động rất quan trọng song song với các hoạt động theo dõi, tư vấn, giáo dục sức khỏe cho các bà mẹ/ người nuôi trẻ. Nhằm cung cấp các bằng chứng khoa học cho việc chăm sóc, theo dõi, điều trị và tư vấn giáo dục sức khỏe, chúng tôi tiến hành đề tài nghiên cứu: “Kết quả chăm sóc bệnh nhi dƣới 5 tuổi mắc tiêu chảy cấp và một số yếu tố liên quan tại Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn năm 2021” với những mục tiêu sau:
1. Mô tả dấu hiệu lâm sàng, cận lâm sàng và tình trạng dinh dưỡng của bệnh nhi dưới 5 tuổi bị tiêu chảy cấp tại Khoa Nhi Tiêu hóa – Dinh dưỡng – Lây, Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn từ 06/ 2021 – 12/ 2021;
2. Phân tích kết quả chăm sóc bệnh nhi dưới 5 tuổi mắc tiêu chảy cấp và một số yếu tố liên quan

MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ…………………………………………………………………………………………………..1
CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU …………………………………………………………….3
1.1 Định nghĩa. ……………………………………………………………………………………………3
1.2. Phân loại bệnh tiêu chảy …………………………………………………………………………..3
1.3. Dịch tễ học …………………………………………………………………………………………….3
1.3.1. Các yếu tố nguy cơ…………………………………………………………………………….3
1.3.2. Tác nhân gây bệnh. ……………………………………………………………………………4
1.4. Tổng quan về tình trạng dinh dưỡng của trẻ dưới 5 tuổi. ………………………………5
1.4.1. Khái niệm về tình trạng dinh dưỡng. ……………………………………………………5
1.4.2. Nguyên nhân và hậu quả của suy dinh dưỡng. ………………………………………6
1.5. Triệu chứng lâm sàng của trẻ dưới 5 tuổi mắc tiêu chảy cấp………………………….6
1.5.1. Triệu chứng mất nước………………………………………………………………………..6
1.5.2. Triệu chứng tiêu hóa …………………………………………………………………………8
1.5.3. Tình trạng dinh dưỡng.. ……………………………………………………………………..8
1.5.4. Tình trạng sốt và nhiễm khuẩn. …………………………………………………………..8
1.6. Hậu quả ………………………………………………………………………………………………….8
1.6.1. Mất nước, mất natri……………………………………………………………………………8
1.6.2. Mất Kali và Bicarbonate. ……………………………………………………………………8
1.7. Điều trị……………………………………………………………………………………………………9
1.7.1. Điều trị cần thiết ……………………………………………………………………………….9
1.7.2. Sử dụng kháng sinh trong điều trị tiêu chảy cấp ………………………………….11
1.7.3. Bổ sung kẽm trong điều trị tiêu chảy cấp …………………………………………..11
1.7.4. Chế độ dinh dưỡng cho bệnh nhi tiêu chảy cấp …………………………………..11
1.8. Chỉ định nhập viện và tái khám ……………………………………………………………….12
1.8.1. Chỉ định nhập viện…………………………………………………………………………..12
1.8.2. Hướng dẫn tái khám…………………………………………………………………………12
1.9. Dự phòng………………………………………………………………………………………………12
1.10. Chăm sóc điều dưỡng……………………………………………………………………………13
1.10.1. Khái niệm về chăm sóc điều dưỡng………………………………………………….13
1.10.2. Một số học thuyết điều dưỡng liên quan tới chăm sóc người bệnh……….13
1.10.3. Quy trình điều dưỡng …………………………………………………………………….14
1.10.4. Một số nghiên cứu chăm sóc điều dưỡng cho trẻ tiêu chảy………………….15
Thang Long University LibraryCHƢƠNG 2: ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU …………………..19
2.1. Đối tượng nghiên cứu……………………………………………………………………………..19
2.1.1. Tiêu chuẩn lựa chọn…………………………………………………………………………19
2.1.2. Tiêu chuẩn loại trừ. ………………………………………………………………………….19
2.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu …………………………………………………………….19
2.3. Phương pháp nghiên cứu…………………………………………………………………………19
2.3.1. Thiết kế nghiên cứu. ………………………………………………………………………..19
2.3.2. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu. …………………………………………………..19
2.4. Nội dung nghiên cứu………………………………………………………………………………20
Các biến số nghiên cứu. …………………………………………………………………………….20
2.5. Chỉ tiêu, tiêu chuẩn, kỹ thuật sử dụng trong phương pháp. ………………………….23
2.5.1. Đặc điểm chung của trẻ và bà mẹ. ……………………………………………………..23
2.5.2. Đặc điểm lâm sàng của trẻ………………………………………………………………..24
2.5.3. Cận lâm sàng…………………………………………………………………………………..29
2.5.4. Tình trạng dinh dưỡng. …………………………………………………………………….29
2.5.5. Đánh giá chăm sóc điều dưỡng………………………………………………………….30
2.6. Phương pháp thu thập số liệu và đánh giá. ………………………………………………..32
2.7. Phân tích và xử lý số liệu. ……………………………………………………………………….32
2.8. Đạo đức nghiên cứu. ………………………………………………………………………………33
2.9. Hạn chế của nghiên cứu. …………………………………………………………………………33
CHƢƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU…………………………………………………………35
3.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu………………………………………………..35
3.1.1. Đặc điểm chung của trẻ. …………………………………………………………………..35
3.1.2. Đặc điểm chung của bà mẹ. ………………………………………………………………38
3.2 Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và tình trạng dinh dưỡng của trẻ……………….40
3.2.1 Đặc điểm lâm sàng……………………………………………………………………………40
3.2.2. Đặc điểm cận lâm sàng. ……………………………………………………………………44
3.2.3 Tình trạng dinh dưỡng của trẻ khi vào viện………………………………………….48
3.3 Các hoạt động chăm sóc trẻ tiêu chảy………………………………………………………..50
3.3.1 Đánh giá mất nước và bù đủ nước, điện giải. ……………………………………….50
3.3.2. Chăm sóc dinh dưỡng cho trẻ tiêu chảy………………………………………………51
3.3.3. Chăm sóc phòng nguy cơ nhiễm khuẩn và chăm sóc vùng da xung quanh
hậu môn…………………………………………………………………………………………52
3.3.4. Các hoạt động tư vấn, hướng dẫn, giáo dục sức khỏe cho bà mẹ……………53
3.4. Đánh giá kết quả điều trị và chăm sóc điều dưỡng cho trẻ tiêu chảy. ……………54
3.5 Một số yếu tố liên quan tới kết quả chăm sóc điều dưỡng…………………………….553.5.1 Đặc điểm chung của trẻ liên quan tới kết quả chăm sóc điều dưỡng. ………55
3.5.2 Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng của trẻ liên quan tới kết quả chăm
sóc điều dưỡng………………………………………………………………………………56
CHƢƠNG 4: BÀN LUẬN……………………………………………………………………………….57
4.1. Mô tả đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và tình trạng dinh dưỡng ở bệnh nhi
tiêu chảy………………………………………………………………………………………………..57
4.1.1. Đặc điểm chung của trẻ. …………………………………………………………………..57
4.1.2. Đặc điểm chung của bà mẹ. ………………………………………………………………59
4.1.3. Đặc điểm lâm sàng của trẻ mắc tiêu chảy trong nghiên cứu. …………………60
4.1.4. Đặc điểm cận lâm sàng của trẻ mắc tiêu chảy trong nghiên cứu…………….64
4.1.5. Tình trạng dinh dưỡng của trẻ mắc tiêu chảy cấp trong nghiên cứu. ………66
4.2. Phân tích kết quả chăm sóc, theo dõi và tư vấn cho bệnh nhi bị tiêu chảy……..67
4.2.1. Đánh giá quá trình chăm sóc điều dưỡng cho trẻ tiêu chảy……………………67
4.2.2. Đánh giá kết quả điều trị và chăm sóc điều dưỡng……………………………….74
4.2.3. Một số yếu tố liên quan tới kết quả chăm sóc điều dưỡng. ……………………75
KẾT LUẬN ……………………………………………………………………………………………………76
KHUYẾN NGHỊ…………………………………………………………………………………………….78
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC

DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1. Đánh giá mức độ mất nước ở trẻ 2 tháng đến 5 tuổi. ……………………………………25
Bảng 2.2. Đánh giá mức độ mất nước ở trẻ 1 tuần đến 2 tháng tuổi. …………………………….26
Bảng 2.3. Tình trạng dinh dưỡng của trẻ được đánh giá theo tiêu chuẩn tăng trưởng ……30
Bảng 3.1: Tiền sử của trẻ. …………………………………………………………………………………………..36
Bảng 3.2: Trình độ học vấn của các bà mẹ. …………………………………………………………………38
Bảng 3.3: Nghề nghiệp của các bà mẹ trong nghiên cứu………………………………………………39
Bảng 3.4: Đánh giá dấu hiệu sinh tồn và toàn trạng của trẻ. …………………………………………41
Bảng 3.5: Đánh giá tình trạng mất nước của trẻ trong thời gian nằm viện. ……………………42
Bảng 3.6: Đánh giá tình trạng tiêu hóa của trẻ trong thời gian nằm viện……………………….43
Bảng 3.7: Chỉ số Hematocrit. ……………………………………………………………………………………..44
Bảng 3.8: Chỉ số Bạch cầu………………………………………………………………………………………….44
Bảng 3.9: Chỉ số CRP…………………………………………………………………………………………………45
Bảng 3.10: Chỉ số Natri………………………………………………………………………………………………..45
Bảng 3.11: Chỉ số Kali. ………………………………………………………………………………………………..46
Bảng 3.12: Chỉ số Clo…………………………………………………………………………………………………..46
Bảng 3.13: Xét nghiệm phân khi nằm viện……………………………………………………………………47
Bảng 3.14: Xét nghiệm Protein huyết tương………………………………………………………………….49
Bảng 3.15: Xét nghiệm Albumin máu…………………………………………………………………………..50
Bảng 3.16: Đánh giá mất nước và bù đủ nước, điện giải………………………………………………..50
Bảng 3.17: Tư vấn dinh dưỡng cho bà mẹ. ……………………………………………………………………51
Bảng 3.18: Chăm sóc phòng nguy cơ nhiễm khuẩn và vùng da xung quanh hậu môn…..52
Bảng 3.19: Các hoạt động tư vấn, hướng dẫn, giáo dục sức khỏe…………………………………..53
Bảng 3.20: Thời gian nằm viện. ……………………………………………………………………………………54
Bảng 3.21: Đánh giá tổng thể kết quả chăm sóc điều dưỡng và điều trị cho trẻ tiêu chảy…….54
Bảng 3.22: Một số đặc điểm chung của trẻ liên quan tới kết quả chăm sóc điều dưỡng…..55
Bảng 3.23: Một số đặc điểm lâm sàng của trẻ liên quan tới kết quả chăm sóc điều dưỡng.56DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 3.1: Phân bố bệnh nhi theo nhóm tuổi. ……………………………………………………35
Biểu đồ 3.2: Phân bố bệnh nhi theo giới. …………………………………………………………….35
Biểu đồ 3.3: Nơi ở của gia đình trẻ. ……………………………………………………………………36
Biểu đồ 3.4: Hoàn cảnh xuất hiện tiêu chảy…………………………………………………………37
Biểu đồ 3.5: Tình trạng điều trị trước khi vào viện……………………………………………….37
Biểu đồ 3.6: Phân bố độ tuổi của bà mẹ. ……………………………………………………………..38
Biểu đồ 3.7: Số lượng con trong gia đình…………………………………………………………….39
Biểu đồ 3.8: Số lần tiêu chảy khi vào viện. ………………………………………………………….40
Biểu đồ 3.9: Triệu chứng lâm sàng khi vào viện…………………………………………………..40
Biểu đồ 3.10: Tình trạng suy dinh dưỡng thể nhẹ cân của trẻ (cân nặng/tuổi – Z-score) ….48
Biểu đồ 3.11: Tình trạng suy dinh dưỡng thể thấp còi của trẻ (chiều cao/ tuổi – Z-score). .48
Biểu đồ 3.12: Tình trạng suy dinh dưỡng thể gầy còm của trẻ (cân nặng/ chiều cao
– Z-score). ……………………………………………………………………………………….4