Khảo sát kiến thức, thái độ, thực hành của người chăm sóc trẻ dưới 5 tuổi bị tiêu chảy tại Khoa Tiêu Hóa, Bệnh Viện Nhi Đồng Đồng Nai

Luận văn thạc sĩ dược học Khảo sát kiến thức, thái độ, thực hành của người chăm sóc trẻ dưới 5 tuổi bị tiêu chảy tại Khoa Tiêu Hóa, Bệnh Viện Nhi Đồng Đồng Nai. Tiêu chảy là một trong năm nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ em ở các nước đang phát triển và nguyên nhân quan trọng của suy dinh dưỡng. Năm 2003 ước tính khoảng 1,87 triệu trẻ em dưới 5 tuổi chết vì tiêu chảy. Theo thống kê, 8 trong 10 trường hợp tử vong này xảy ra trong hai năm đầu đời. Trẻ em dưới 3 tuổi ở các nước đang phát triển trung bình trải qua ba đợt tiêu chảy mỗi năm [35]. Việt Nam là nước đang phát triển và tiêu chảy cũng là một bệnh phổ biến. Một nghiên cứu số liệu thống kê tiêu chảy trong 10 năm, giai đoạn 2002-2011, cho thấy tổng số ca mắc tiêu chảy là gần 9,5 triệu người, tổng số ca tử vong do tiêu chảy là 115 [5].
Mặc dù các nỗ lực toàn cầu thúc đẩy biện pháp bù dịch bằng đường uống dưới nhiều hình thức nhưng việc điều trị tiêu chảy vẫn chưa được tối ưu hóa đặc biệt ở các nước đang phát triển. Một đánh giá gần đây cho thấy chỉ có 39% trẻ em bị tiêu chảy ở các nước đang phát triển được điều trị theo khuyến cáo của WHO và tỉ lệ này tăng rất ít từ năm 2000 [34].

Vai trò của việc điều trị hợp lý tại nhà đã được công nhận và khuyến khích cho hầu hết các bệnh tật ở trẻ em trong cộng đồng. Đây là một chiến lược quan trọng với trọng tâm là giúp đỡ người chăm sóc tại nhà có thể nhận ra các triệu chứng của các bệnh thông thường và điều trị ban đầu thích hợp trước khi đến cơ sở y tế [30]. Điều trị bằng thuốc không cần thiết trong hầu hết các trường hợp và thậm chí có thể bị chống chỉ định hoặc nguy hiểm vì đa số trường hợp tiêu chảy ở trẻ em có nguồngốc virus. Hầu hết các bệnh tiêu chảy có thể được kiểm soát ở nhà và không dùng thuốc. Theo hướng dẫn của WHO về điều trị tiêu chảy tại nhà gồm các nguyên tắc như cho uống bù dịch, tiếp tục cho ăn, bổ sung kẽm, nhận biết các dấu hiệu nguy hiểm [35]. Điều trị và dự phòng bệnh tiêu chảy có thể được thực hiện ở nhà bởi những người chăm sóc chính thường là các bà mẹ. Các bà mẹ thường làm theo kinh nghiệm truyền thống và chỉ tìm lời khuyên y tế khi không thành công. Điều này thường quá muộn, đứa trẻ đã bị mất nước hoặc bắt đầu giảm cân. Vì vậy, điều quan trọng là xác định một số triệu chứng hoặc dấu hiệu nhất định để tìm lời khuyên y tế [25]. Thêm vào đó, việc hạn chế hoặc sử dụng không đúng oresol và bổ sung dinh dưỡng trong các trường hợp tiêu chảy có thể là do thiếu kiến thức của người chăm sóc [5].
Chính vì vậy, chúng tôi tiến hành đề tài nghiên cứu “Khảo sát kiến thức, thái độ, thực hành của người chăm sóc trẻ dưới 5 tuổi bị tiêu chảy tại Khoa Tiêu Hóa, Bệnh Viện Nhi Đồng Đồng Nai” với 2 mục tiêu:
1. Khảo sát kiến thức, thái độ và thực hành của người chăm sóc trẻ dưới 5 tuổi bị tiêu chảy.
2. Xác định các yếu tố liên quan đến kiến thức, thái độ và thực hành của người chăm sóc trẻ dưới 5 tuổi bị tiêu chảy

MỤC LỤC
DANH MỤC BẢNG……………………………………………………………………………………iv
ĐẶT VẤN ĐỀ ……………………………………………………………………………………………..1
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN…………………………………………………………………………3
1.1. Tiêu chảy……………………………………………………………………………………………3
1.1.1. Dịch tễ …………………………………………………………………………………………3
1.1.2. Bệnh học………………………………………………………………………………………5
1.1.3. Phân loại tiêu chảy ………………………………………………………………………..7
1.1.4. Điều trị ………………………………………………………………………………………..9
1.1.5. Phòng ngừa tiêu chảy…………………………………………………………………..14
1.2. Tổng quan điều trị tiêu chảy tại nhà……………………………………………………..16
1.2.1. Các thuốc điều trị tiêu chảy…………………………………………………………..16
1.2.2. Điều trị tiêu chảy tại nhà ………………………………………………………………18
1.2.3. Bộ câu hỏi khảo sát thái độ, ý thức và thực hành về điều trị tiêu chảy tại
nhà của bà mẹ có trẻ dưới 5 tuổi bị tiêu chảy …………………………………………..18
1.3. Kết quả của một số nghiên cứu tương tự ………………………………………………22
CHƯƠNG 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU………………26
2.1. Đối tượng nghiên cứu ………………………………………………………………………..26
2.1.1. Tiêu chuẩn chọn mẫu: ………………………………………………………………….26
2.1.2. Tiêu chuẩn loại trừ: ……………………………………………………………………..26
2.1.3. Cỡ mẫu ………………………………………………………………………………………26
2.2. Phương pháp nghiên cứu…………………………………………………………………….26
2.2.1. Thiết kế nghiên cứu……………………………………………………………………..26
2.2.2. Phương pháp thu thập số liệu:……………………………………………………….26
2.2.3. Phương pháp xử lý số liệu…………………………………………………………….32
CHƯƠNG 3. KẾT QUẢ …………………………………………………………………………….34
3.1. Thành lập bảng câu hỏi ………………………………………………………………………34
.
.ii
3.1.1. Đặc điểm mẫu thẩm định ……………………………………………………………..34
3.1.2. Đánh giá độ tin cậy ……………………………………………………………………..35
3.2. Đặc điểm dịch tễ, kiến thức, thái độ và thực hành của người chăm sóc trẻ
bị tiêu chảy ……………………………………………………………………………………………..39
3.2.1. Đặc điểm người chăm sóc và trẻ bị tiêu chảy………………………………….39
3.2.2. Kiến thức chăm sóc trẻ bị tiêu chảy tại nhà …………………………………….41
3.2.3. Thái độ của người chăm sóc về điều trị tiêu chảy tại nhà………………….41
3.2.4. Thực hành của người chăm sóc về điều trị tiêu chảy tại nhà……………..43
3.2.5. Nguồn thông tin của người chăm sóc về điều trị tiêu chảy………………..43
3.2.6. Các yếu tố liên quan đến kiến thức, thực hành và thái độ …………………44
3.2.7. Mối tương quan giữa kiến thức, thái độ và thực hành điều trị tiêu chảy
cho trẻ tại nhà………………………………………………………………………………………49
CHƯƠNG 4. BÀN LUẬN…………………………………………………………………………..50
4.1. Thành lập bảng câu hỏi ………………………………………………………………………50
4.2. Đặc điểm dịch tễ, kiến thức, thái độ và thực hành của người chăm sóc trẻ bị
tiêu chảy …………………………………………………………………………………………………50
4.2.1. Đặc điểm người chăm sóc và trẻ bị tiêu chảy………………………………….50
4.2.2. Kiến thức chăm sóc trẻ bị tiêu chảy tại nhà …………………………………….52
4.2.3. Thái độ của người chăm sóc về điều trị tiêu chảy tại nhà………………….53
4.2.4. Thực hành của người chăm sóc về điều trị tiêu chảy tại nhà……………..53
4.2.5. Nguồn thông tin của người chăm sóc về điều trị tiêu chảy………………..54
4.2.6. Các yếu tố liên quan đến kiến thức, Thực hành và Thái độ……………….55
4.2.7. Mối liên quan giữa Kiến thức, Thái độ và thực hành điều trị tiêu chảy
cho trẻ tại nhà………………………………………………………………………………………58
CHƯƠNG 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ………………………………………………..59
5.1. Kết luận ……………………………………………………………………………………………59
5.1.1. Khảo sát đánh giá kiến thức, thái độ và thực hành …………………………..59
.
.iii
5.1.2. Các yếu tố liên quan đến kiến thức, thái độ và thực hành điều trị tiêu
chảy tại nhà …………………………………………………………………………………………60
5.2. Kiến nghị………………………………………………………………………………………….61
5.2.1. Kiến nghị……………………………………………………………………………………61
5.2.2. Hướng đi tiếp theo của đề tài ………………………………………………………..61
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
.
.iv
DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1. Đánh giá và phân loại lâm sàng tiêu chảy mất nước …………………………..11
Bảng 1.2. Hướng xử trí tiêu chảy ở trẻ ……………………………………………………………13
Bảng 2.1. Mô tả phương pháp thực hiện………………………………………………………….27
Bảng 2.2. Đáp án đúng của các câu hỏi về kiến thức ………………………………………..29
Bảng 2.3. Định nghĩa đáp án đúng phần câu hỏi thực hành ……………………………….30
Bảng 3.1. Đặc điểm nhân khẩu học của người chăm sóc …………………………………..34
Bảng 3.2. Thông tin của trẻ bị tiêu chảy ………………………………………………………….35
Bảng 3.3. Kết quả thẩm định bảng câu hỏi sơ bộ ……………………………………………..36
Bảng 3.4. Kết quả sau hiệu chỉnh phần kiến thức và thực hành ………………………….37
Bảng 3.5. Các câu hỏi bị loại bỏ trong bộ câu hỏi …………………………………………….38
Bảng 3.6. Thông tin về người chăm sóc ………………………………………………………….39
Bảng 3.7. Đặc điểm nhân khẩu của đứa trẻ …………………………………………………..40
Bảng 3.8. Kiến thức của người chăm sóc về điều trị tiêu chảy tại nhà…………………41
Bảng 3.9. Thái độ của người chăm sóc về điều trị tiêu chảy tại nhà ……………………42
Bảng 3.10. Thực hành của người chăm sóc về điều trị tiêu chảy tại nhà ……………..43
Bảng 3.11. Nguồn thông tin của người chăm sóc……………………………………………..44
Bảng 3.12. Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến kiến thức ………………………………….44
Bảng 3.13. Các yếu tố nhân khẩu học ảnh hưởng thực hành người chăm sóc ………46
Bảng 3.14. Các yếu tố nhân khẩu học ảnh hưởng thái độ người chăm sóc …………..47
Bảng 3.15. Mối liên quan giữa kiến thức, thái độ và thực hành ………………………….49
Bảng PL.1 Những loại dung dịch thích hợp và không thích hợp ………………………..68
Bảng PL.2. Xác định lượng oresol trong 4 giờ đầu tiên …………………………………….7