Nghiên cứu đặc điểm thực vật, thành phần hóa học và một số tác dụng sinh học của cây Gạo Bombax malabaricum DC., họ Gạo Bombacaceae

Cây Gạo trong dân gian còn thƣờng đƣợc gọdân Việt Nam, nhất là ở những vùng nông thôn miền Bắc. Cây Gạo cao tới 15m, vào mùa xuân, lá Gạo rụng hết, hoa bắt đầu nở đỏ tƣơi khiến cả cây bừng hoa, vỏ thân và rễ đều có thể dùng làm thuốc chữa bệnh.

Tuy nhiên, những nghiên cứu về loài cây này còn rất ít, đặc biệt  chƣa tìm thấy nhiều những nghiên cứu về thành phần hóa học của cây Gạo ở Việt Nam. Do vậy việc tiến hành nghiên cứu cây Gạo  Bombax malabaricum  DC., họ Gạo Bombacaceae, mang tính thời sự và cần thiết ở Việt Nam.Nhằm  mục  đích  chứng  minh  kinh  nghiệm  sử  dụng  cây  Gạo  trong  dân gian,  hƣớng  đến  việc  tìm  kiếm  các  hợp  chất  có  hoạt  tính  sinh  học,  xây  dựng phƣơng pháp phân tích các hợp chất có trong  dƣợc liệu với bƣớc đầu thực hiện trên cây Gạo và góp phần nâng cao giá trị tiềm năng của cây Gạo trong kho tàng cây thuốc Việt Nam, luận án ―Nghiên cứu đặc điểm thực vật, thành phần hóa học và một số tác dụng sinh học của cây Gạo  Bombax malabaricum  DC., họ Gạo Bombacaceae‖ đƣợc tiến hành với những mục tiêu sau:

1.  Nghiên cứu đặc điểm thực vật loài  Bombax malabaricum  DC. thu hái tại Hà Nội.

2.  Nghiên cứu thành phần hóa học mẫu nghiên cứu

3.  Đánh giá độc tính cấp và thăm dò một số tác dụng sinh học của mẫu nghiên cứu

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN  ……………………………………………………………………………………….  ii

LỜI CẢM ƠN  ……………………………………………………………………………………………  iii

DANH MỤC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT  …………………………………………………  vii

……………………………………………………………………………………  x

Ẽ  …………………………………………………………………………….  xii

…………………………………………………………………………………………….  1

CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN  …………………………………………………………………………  3

1.1. ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT  …………………………………………………………………..  3

1.1.1. Họ Gạo (Bombacaceae  L.)  …………………………………………………………  3

1.1.2. Chi Bombax L.  …………………………………………………………………………..  4

1.1.3. Bombax malabaricum DC. (Bombax ceiba L.)  ………………………………  8

1.2.  THÀNH  PHẦN  HÓA  HỌC  CỦA  MỘT  SỐ  LOÀI  THUỘC  CHI 

Bombax L.  ………………………………………………………………………………………..  13

1.2.1. Loài Bombax anceps Pierre.  ………………………………………………………  13

1.2.2. Loài Bombax costatum Pellegr & Vuillet  …………………………………….  16

1.2.3. Loài Bombax malabaricum DC.  …………………………………………………  16

1.3. TÁC DỤNG SINH HỌC VÀ CÔNG DỤNG  ……………………………………..  28

1.3.1. Độc tính  …………………………………………………………………………………..  28

1.3.2. Tác dụng sinh học  …………………………………………………………………….  29

1.3.3. Công dụng  ……………………………………………………………………………….  35

CHƢƠNG 2 NGUYÊN VẬT LIỆU VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU  ….  40

2.1. NGUYÊN VẬT LIỆU NGHIÊN CỨU  ……………………………………………..  40

2.1.1. Nguyên liệu nghiên cứu  …………………………………………………………….  40

2.1.2. Động vật thí nghiệm …………………………………………………………………  41

2.1.3. Hóa chất và thiết bị  …………………………………………………………………..  41

2.1.4. Địa điểm nghiên cứu  …………………………………………………………………  43

2.2. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU  ……………………………………………………..  43 

v

2.2.1. Nghiên cứu về thực vật  ……………………………………………………………..  43

2.2.2. Nghiên cứu thành phần hóa học …………………………………………………  43

2.2.3. Phƣơng pháp đánh giá độc tính cấp và tác dụng sinh học  ………………  44

2.2.4. Phƣơng pháp xử lý số liệu  …………………………………………………………  51

CHƢƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU  …………………………………………………….  53

3.1. NGHIÊN CỨU VỀ THỰC VẬT  ………………………………………………………  53

3.1.1. Mô tả đặc điểm hình thái thực vật và giám định tên khoa học cây 

Gạo  ………………………………………………………………………………………………….  53

3.1.2. Đặc điểm vi học và cấu tạo giải phẫu  ………………………………………….  55

3.2. NGHIÊN CỨU THÀNH PHẦN HÓA HỌC  ………………………………………  58

3.2.1. Định tính các nhóm chất thƣờng có trong dƣợc liệu  ……………………..  58

3.2.2. Chiết xuất và phân lập các hợp chất từ lá và vỏ thân cây Gạo  ………..  60

3.2.3. Nhận dạng các hợp chất phân lập từ các bộ phận của cây Gạo  ……….  64

3.2.4. Xây dựng phƣơng pháp xác định hàm lƣợng một số  hợp chất có 

trong cây Gạo  ……………………………………………………………………………………  94

3.3. ĐÁNH GIÁ ĐỘC TÍNH CẤP VÀ THỬ TÁC DỤNG SINH HỌC  …….  104

3.3.1. Đánh giá độc tính cấp của cao nƣớc vỏ thân, lá và hoa cây Gạo  …..  104

3.3.2. Tác dụng giảm đau  ………………………………………………………………….  107

3.3.3. Tác dụng chống viêm cấp  ………………………………………………………..  109

3.3.4. Tác dụng chống viêm mạn  ……………………………………………………….  112

3.3.5. Tác dụng cầm máu qua đánh giá thời gian chảy máu, đông máu  …..  113

3.3.6. Tác dụng bảo vệ gan và chống oxy hóa  ……………………………………..  115

CHƢƠNG 4 BÀN LUẬN  …………………………………………………………………………  121

4.1. VỀ THỰC VẬT  ……………………………………………………………………………  121

4.2. VỀ THÀNH PHẦN HÓA HỌC  ……………………………………………………..  123

4.2.1. Về kết quả định tính  ………………………………………………………………..  124

4.2.2. Về kết quả phân lập các hợp chất  ……………………………………………..  124

4.2.3. Về kết quả xác định hàm lƣợng một số hợp chất  ………………………..  129 

vi

4.3. VỀ ĐỘC TÍNH VÀ TÁC DỤNG SINH HỌC  ………………………………….  132

4.3.1. Độc tính  …………………………………………………………………………………  133

4.3.3. Về tác dụng chống viêm  ………………………………………………………….  136

4.3.4. Về tác dụng cầm máu  ………………………………………………………………  140

4.3.5. Về tác dụng bảo vệ gan và chống oxy hóa  …………………………………  142

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ  …………………………………………………………………….  146

CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TIẾN SĨ 

DƢỢC HỌC

TÀI LIỆU THAM KHẢO

 

DANH MỤC CÁC PHỤ LỤC CỦA LUẬN ÁN

BQT.YHOC.00182