MỤC LỤC
Trang phụ bìa
Lời cảm ơn
Lời cam đoan
Mục lục
Các chữ viết tắt
Danh mục bảng, biểu đồ, hình, ảnh.
ĐẶT VẤN ĐỀ1
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU3
1.1. TỔNG QUAN VỀ UNG THƯ TUYẾN GIÁP3
1.1.1. Đặc điểm giải phẫu, sinh lý tuyến giáp3
1.1.2. Bệnh lý ung thư tuyến giáp4
1.2. CHẨN ĐOÁN UNG THƯ TUYẾN GIÁP14
1.2.1. Chẩn đoán lâm sàng14
1.2.2. Chẩn đoán cận lâm sàng16
1.3. ĐIỀU TRỊ UNG THƯ TUYẾN GIÁP BIỆT HÓA20
1.3.1. Nghiên cứu điều trị ung thư tuyến giáp biệt hóa20
1.3.2. Điều trị phẫu thuật22
CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU39
2.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU39
2.1.1. Tiêu chuẩn lựa chọn bệnh nhân39
2.1.2. Tiêu chuẩn loại trừ bệnh nhân39
2.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU40
2.2.1. Nghiên cứu lâm sàng và cận lâm sàng40
2.2.2. Phân loại TNM, giai đoạn bệnh42
2.2.3. Nghiên cứu điều trị phẫu thuật ung thư tuyến giáp biệt hóa43
2.2.4. Nghiên cứu hủy mô giáp còn sót lại bằng 131I sau cắt tuyến giáp47
2.3. XỬ LÝ SỐ LIỆU53
CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU54
3.1. MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, CẬN LÂM SÀNG54
3.1.1. Tuổi và giới của bệnh nhân.54
3.1.2. Diễn biến lâm sàng55
3.1.3. Một số đặc điểm lâm sàng ung thư tuyến giáp biệt hóa58
3.1.4. Đặc điểm tế bào học, mô bệnh học62
3.2. ĐIỀU TRỊ PHẪU THUẬT UNG THƯ TUYẾN GIÁP BIỆT HÓA64
3.2.1. Các yếu tố tiên lượng xấu64
3.2.2. Các phương pháp điều trị phẫu thuật66
3.2.3. Số lượng, vị trí, kích thước u tuyến giáp67
3.2.4. Đặc điểm hạch cổ ở nhóm bệnh nhân nghiên cứu68
3.2.5. Biến chứng phẫu thuật cắt tuyến giáp69
3.3. KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ HỦY MÔ GIÁP BẰNG 131I70
3.3.1. Một số xét nghiệm trước điều trị bằng 131I70
3.3.2. Kết quả hủy mô giáp sau 6 tháng điều trị 131I75
3.3.3. Một số yếu tố liên quan đến kết quả điều trị hủy mô giáp79
3.3.4. Tác dụng không mong muốn điều trị hủy mô giáp bằng 131I85
CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN86
4.1. VỀ MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, CẬN LÂM SÀNG86
4.1.1. Tuổi và giới của bệnh nhân ung thư tuyến giáp.86
4.1.2. Hoàn cảnh phát hiện bệnh88
4.1.3. Tiền sử của bệnh nhân89
4.1.4. Triệu chứng cơ năng89
4.1.5. Triệu chứng thực thể91
4.1.6. Kết quả chẩn đoán tế bào học và phân loại mô bệnh học100
4.2.VỀ ĐIỀU TRỊ PHẪU THUẬT UNG THƯ TUYẾN GIÁP BIỆT HÓA103
4.2.1. Chỉ định và lựa chọn phương pháp phẫu thuật103
4.2.2. Các tai biến, biến chứng phẫu thuật ung thư tuyến giáp biệt hóa.107
4.3. VỀ ĐIỀU TRỊ HUỶ MÔ GIÁP SAU PHẪU THUẬT BẰNG 131I111
4.3.1. Mô giáp còn lại trước khi điều trị 131I111
4.3.2. Nồng độ TSH và Tg trước điều trị 131I liều hủy mô giáp112
4.3.3. Về kết quả hủy mô giáp sau điều trị bằng 131I116
4.3.4. Một số yếu tố ảnh hưởng đến kết quả hủy mô giáp118
4.3.5. Về tác dụng không mong muốn do điều trị 131I124
KẾT LUẬN128
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC 1: Một số ảnh
PHỤ LỤC 2: Bệnh án nghiên cứu
PHỤ LỤC 3: Danh sách bệnh nhân nghiên cứu
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
1.Đỗ Quang Trường (2011), “Di căn hạch cổ trong ung thư tuyến giáp thể biệt hóa’’, Tạp chí Y học thực hành, 10 (787), tr. 22 – 24.
2.Đỗ Quang Trường (2011), “Nhận xét các hình thái lâm sàng, cận lâm sàng ung thư tuyến giáp thể biệt hóa’’, Tạp chí Y học thực hành,10(787), tr.52 – 54.
3.Đỗ Quang Trường (2011), “Nhận xét tai biến trong cắt tuyến giáp toàn bộ điều trị ung thư tuyến giáp thể biệt hóa’’, Tạp chí Y học thực hành, 10 (788), tr. 70 – 72.
4.Đỗ Quang Trường, Nguyễn Quốc Bảo (2012), “Đánh giá đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và kết quả điều trị phẫu thuật cắt tuyến giáp ở bệnh nhân ung thư tuyến giáp thể biệt hóa”, Tạp chí Y học Việt Nam, 397(1), tr. 97 – 101.
5.Đỗ Quang Trường, Mai Trọng Khoa (2012), “Đánh giá hiệu quả hủy mô tuyến giáp còn lại sau phẫu thuật bằng 131I với liều 30, 50, 75 và 100 mCi ở bệnh nhân ung thư tuyến giáp thể biệt hóa”, Tạp chí Y học Việt Nam, 397 (1), tr. 47- 52.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
TIẾNG VIỆT
1.Phan Sỹ An, Hoàng Văn Tuyết, Trần Đình Hà và cs (2002), “Nhận xét bước đầu điều trị ung thư tuyến giáp thể biệt hóa bằng 131I tại khoa Y học Hạt nhân Bệnh viện Bạch Mai”, Công trình nghiên cứu khoa học Bệnh viện Bạch Mai, NXB Y học, tr. 529 – 537.
2.Nguyễn Mai Anh, Lê Đức Mạnh và CS (2008), “Đánh giá kết quả Tg và hình ảnh xạ hình toàn thân ở bệnh nhân ung thư tuyến giáp thể biệt hóa đã phẫu thuật được xạ trị bằng 131I”, Y học thành phố Hồ Chí Minh, chuyên đề Ung bướu học, 12 (4), tr. 12 – 18.
3.Phạm Thị Minh Bảo, Lê Ngọc Hà, Đào Tiến Mạnh và CS (2006), “Một số kinh nghiệm điều trị ung thư tuyến giáp thể biệt hóa sau phẫu thuật bằng 131I tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 từ năm 1999-2005”, Y học lâm sàng chuyên đề Y học Hạt nhân và Ung bướu Bệnh viện Bạch Mai, tr. 30 – 37.
4.Phạm Thị Minh Bảo, Lê Ngọc Hà và CS (2007), “Nghiên cứu một số đặc điểm lâm sàng và kết quả điều trị ung thư tuyến giáp biệt hoá sau phẫu thuật bằng 131I tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108”, Báo cáo tổng kết đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ Quốc Phòng, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108.
5.Nguyễn Quốc Bảo (1999), Nghiên cứu điều trị ung thư tuyến giáp bằng cắt bỏ tuyến giáp toàn bộ, Luận văn tốt nghiệp BSCKII, Trường đại học Y Hà Nội.
6.Nguyễn Quốc Bảo (2007), “Ung thư tuyến giáp”, Chẩn đoán và điều trị bệnh ung thư, NXB Y học, tr. 152 -161.
7.Trần Thanh Bình (2005), Đánh giá hiệu quả điều trị ung thư biểu mô tuyến giáp thể biệt hóa đã di căn sau phẫu thuật bằng 131I, Luận văn Thạc sỹ Y học, Học viện Quân Y.
8.Trịnh Thị Minh Châu, Nguyễn Xuân Cảnh, Nguyễn Thị Lộc và CS (2002), “Thyroglobulin và tình trạng di căn trong bệnh lý ung thư tuyến giáp sau phẫu thuật”, Tạp chí Y học, (431), tr. 327 – 330.
9. Trịnh Thị Minh Châu, Nguyễn Xuân Cảnh và CS (2004), “Vai trò của Thyroglobulin và Antithyroglobulin trong theo dõi điều trị ung thư tuyến giáp thể biệt hóa tại khoa Y học hạt nhân Bệnh viện Chợ Rẫy”, Tạp chí thông tin Y Dược, số chuyên đề ung thư đầu cổ và bệnh lý về thần kinh, tr. 97 -101.
10.Trịnh Thị Minh Châu, Lê Hữu Tâm (2006), “10 năm điều trị ung thư tuyến giáp thể biệt hóa bằng 131I tại Bệnh viện Chợ Rẫy”, Y học lâm sàng chuyên đề Y học Hạt nhân và Ung thư Bệnh viện Bạch Mai, tr 38 – 40.
11.Vũ Trung Chính (2002), Nghiên cứu áp dụng phương pháp điều trị ung thư giáp trạng thể biệt hóa bằng cắt bỏ tuyến giáp toàn bộ kết hợp 131I, Luận văn Thạc sỹ Y học, Trường đại học Y Hà Nội.
12.Phan Văn Dân, Nguyễn Danh Thanh (2004), “Điều trị ung thư tuyến giáp thể biệt hóa sau phẫu thuật bằng i ốt phóng xạ tại Bệnh viện 103”, Tạp chí thông tin Y Dược, số chuyên đề Ung thư đầu cổ và bệnh lý về thần kinh, tr 95 – 97.
13.Trần Ngọc Dũng (2012), Nghiên cứu phân loại mô bệnh học và giá trị của hóa mô miễn dịch trong chẩn đoán ung thư biểu mô tuyến giáp, Luận án Tiến sỹ Y học, Trường đại học Y Hà Nội.
14.Nguyễn Khắc Đệ, Nguyễn Văn Mùi và cs (2004), “Bước đầu dùng iốt phóng xạ (131I) điều trị ung thư tuyến giáp sau phẫu thuật tại Trung tâm Y học Hạt nhân và BVPX từ năm 1999 – 2003”, Tạp chí thông tin Y Dược, số chuyên đề Ung thư đầu cổ và bệnh lý về thần kinh, tr.112 – 117.
15.Nguyễn Bá Đức (1999), “Ung thư tuyến giáp trạng”, Hướng dẫn thực hành chẩn đoán điều trị ung thư, NXB Y học, tr. 135 – 149.
16.Trần Minh Đức, Đặng Ngọc Hùng và Cs (2002), “Lâm sàng và điều trị ngoại khoa 131 ung thư tuyến giáp tại Bệnh viện 103”, Tạp chí thông tin Y Dược, hội thảo quốc tế nghiên cứu về bệnh lý, miễn dịch và một số nghiên cứu lâm sàng khác của bệnh ung thư, tr. 30 – 34.
17.Trần Minh Đức (2002), Nghiên cứu chẩn đoán và điều trị ngoại khoa ung thư tuyến giáp, Luận án Tiến sỹ Y học, Học viện Quân Y.
18.Frank H.Nette (1996), Atlas giải phẫu người, NXB Y học.
19.Trần Đình Hà, Phan Sỹ An, Nguyễn Quốc Bảo, Nguyễn Bá Đức (2004), “Phối hợp đa phương thức trong điều trị ung thư biểu mô tuyến giáp biệt hóa”, Công trình nghiên cứu khoa học Bệnh viện Bạch Mai, tr. 489 – 495.
20.Trần Đình Hà, Phan Sỹ An và cs (2002), “Vai trò của xạ hình toàn thân với 131I trong việc khảo sát bệnh nhân ung thư tuyến giáp thể biệt hóa sau phẫu thuật”, Công trình nghiên cứu khoa học Bệnh viện Bạch Mai, NXB Y học, tr 544 – 547.
21.Trần Đình Hà, Mai Trọng Khoa, Mai Văn Lạc và CS (2006), “Nghiên cứu hiệu quả hủy mô tuyến giáp còn lại sau phẫu thuật cắt bỏ tuyến giáp toàn phần bằng 131I trong điều trị ung thư biểu mô tuyến giáp thể biệt hóa”, Tạp chí Y học lâm sàng Bệnh viện Bạch Mai, (2), tr. 5 – 11.
22.Trần Đình Hà, Mai Trọng Khoa (2009), “Nghiên cứu sự thay đổi tế bào máu ngoại vi ở bệnh nhân ung thư biểu mô tuyến giáp điều trị bằng iốt phóng xạ (131I)”, Tạp chí Y học lâm sàng Bệnh viện Bạch Mai, (38), tr. 60 – 64.
23.Trần Đình Hà, Mai Trọng Khoa (2009), “Bước đầu đánh giá hiệu quả hủy mô tuyến giáp còn lại sau phẫu thuật với 131I liều 30 mCi trong điều trị ung thư tuyến giáp thể biệt hóa”, Tạp chí Y học lâm sàng Bệnh viện Bạch Mai, (39), tr. 52 – 57.
24.Trần Đình Hà (2009), “Nghiên cứu lựa chọn liều 131I điều trị diệt tổ chức tuyến giáp còn lại sau phẫu thuật ở bệnh nhân UTTG thể biệt hóa”, Tạp chí Y học lâm sàng Bệnh viện Bạch Mai, (40), tr. 36 – 41.
25.Nguyễn Lê Hoàng (2003), Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và kết quả điều trị ngoại khoa u tuyến tuyến giáp, Luận văn Thạc sỹ Y học, Học viện Quân Y.
26.Trần Hòa, Trần Việt Hoa (2003), “Đặc điểm lâm sàng, giải phẫu bệnh ung thư biểu mô tuyến giáp di căn xương qua 9 trường hợp ở Bệnh viện C Đà Nẵng, Y học thành phố Hồ Chí Minh, chuyên đề Ung bướu học, 7 (4), tr 83 – 87.
27.Đỗ Xuân Hợp (1976), Giải phẫu đầu mặt cổ, NXB Y học, tr. 133 – 185.
28.Lê Duy Hưng, Lê Ngọc Hà (2010), “Nghiên cứu kết quả điều trị di căn bằng 131I kết hợp với phẫu thuật ở 496 bệnh nhân ung thư tuyến giáp biệt hóa sau phẫu thuật cắt giáp toàn bộ”, Tạp chí ung thư học Việt Nam, (1), tr. 192 – 196.
29.Đặng Ngọc Hùng, Ngô Văn Hoàng Linh (1992), “Bệnh Basedow”, Bài giảng bệnh học ngoại khoa sau đại học, Học viện Quân Y, tr. 244 – 263.
30.Trần Trọng Kiểm (2008), Nghiên cứu phẫu thuật cắt bỏ tuyến giáp kết hợp iode phóng xạ 131I điều trị ung thư tuyến giáp thể biệt hóa, Luận án Tiến sỹ Y học, Học viện Quân Y.
31.Nguyễn Văn Kính, Trương Quang Xuân và CS (2006), “Nghiên cứu hiệu quả của liều diệt giáp 1100 và 3700 MBq trong điều trị hỗ trợ sau phẫu thuật ung thư tuyến giáp thể biệt hóa”, Y học lâm sàng chuyên đề Y học Hạt nhân và Ung thư Bệnh viện Bạch Mai, tr. 41 – 44.
32.Mai Trọng Khoa (2004), “Chẩn đoán và điều trị ung thư tuyến giáp thể biệt hóa bằng 131I”, Bài giảng sau đại học, Trường đại học Y Hà Nội.
33.Mai Trọng Khoa, Phan Sỹ An, Trần Đình Hà và CS (2006), “Hiệu quả của 131I trong điều trị ung thư tuyến giáp thể thể biệt hóa”, Tạp chí Y học lâm sàng, chuyên đề Y học Hạt nhân và Ung thư, tr.13 – 21.
34.Mai Trọng Khoa, Trần Đình Hà, Phan Sỹ An… (2006), “Định lượng Thyroglobulin trong huyết thanh bệnh nhân ung thư tuyến giáp thể biệt hóa điều trị bằng iốt phóng xạ (131I)”, Tạp chí Y học lâm sàng Bệnh viện Bạch Mai, 1, tr. 179 – 185.
35.Mai Trọng Khoa, Trần Đình Hà, Đỗ Quang Trường và CS (2009), “Nghiên cứu ứng dụng i ốt phóng xạ 131I điều trị ung thư biểu mô tuyến giáp thể biệt hóa”, Báo cáo kết quả nghiên cứu đề tài khoa học công nghệ cấp Bộ Y tế, Bệnh viện Bạch Mai.
36.Nguyễn Tiến Lãng (2008), Đánh giá phẫu thuật cắt toàn bộ tuyến giáp phối hợp 131I điều trị ung thư tuyến giáp thể biệt hóa, Luận văn tốt nghiệp BSCK II, Trường đại học Y Hà Nội.
37.Lê Huy Liệu (1991) “Bướu cổ đơn thuần”, Bách khoa thư bệnh học, tập 1, Trung tâm quốc gia biên soạn từ điển bách khoa Việt Nam, tr. 90 – 94.
38.Vũ Đức Mối (2002), Giải phẫu học đầu mặt cổ – thần kinh, NXB Quân đội nhân dân, tr. 16 – 61.
39.Nguyễn Văn Mùi, Nguyễn Khắc Đệ, Nguyễn Duy Trì, Nguyễn Hữu Nghĩa và CS (2006), “Nghiên cứu kết quả bước đầu ứng dụng 131I điều trị 44 bệnh nhân ung thư tuyến giáp biệt hóa đã phẫu thuật tại Viện Y học phóng xạ và U bướu từ năm 1998-2005”, Y học lâm sàng, chuyên đề Y học Hạt nhân và Ung bướu Bệnh viện Bạch Mai, tr. 35 – 37.
40.Nguyễn Hoàng Như Nga (2002), Nghiên cứu giá trị chẩn đoán tế bào học trong ung thư tuyến giáp tại Bệnh viện K, Luận văn Thạc sỹ Y học, Trường đại học Y Hà Nội.
41.Lê Văn Quảng, Nguyễn Bá Đức, Nguyễn Quốc Bảo (2002), “Nhận xét đặc điểm lâm sàng và các phương pháp điều trị ung thư tuyến giáp tại Bệnh viện K từ năm 1992 – 2000”, Tạp chí Y học, (431), tr. 323 – 326.
42.Nguyễn Danh Thanh, Phạm Đức Lộc, Trần Văn Hạ (2010), “Hiệu quả hủy mô giáp còn lại sau phẫu thuật ở bệnh nhân ung thư tuyến giáp thể biệt hóa bằng 131I liều 100 và 75 mCi”, Ung thư học Việt Nam, (1), tr. 197 – 199.
43.Nguyễn Thị The, Phan Sỹ An, Hoàng Xuân Thắng (2006), “Đánh giá hoạt độ phóng xạ trên bệnh nhân ung thư tuyến giáp thể biệt hóa điều trị bằng 131I”, Y học lâm sàng Bệnh viện Bạch Mai, 1, tr. 101 – 105.
44.Trần Văn Thiệp, Phan Triệu Cung, Bùi Xuân Trường và CS (2000), “Di căn hạch cổ của carcinoma tuyến giáp dạng nhú”, Tạp chí Y học thành phố Hồ Chí Minh, 4, tr. 148 – 203.
45.Lê Trung Thọ (2006), “Nghiên cứu đặc điểm mô bệnh học ung thư biểu mô tuyến giáp” Y học lâm sàng Bệnh viện Bạch Mai, 2, tr. 48 – 52.
46.Đào Thị Bích Thuỷ (2005), Đánh giá hiệu quả huỷ mô tuyến giáp còn lại sau phẫu thuật ở bệnh nhân ung thư tuyến giáp thể biệt hoá bằng i ốt phóng xạ 131I liều 50 mCi và 100 mCi, Luận văn Thạc sỹ Y học, Học viện Quân Y.
47.Phạm Văn Trung (2010), Nghiên cứu các chỉ số có giá trị trong chẩn đoán và tiên lượng kết quả điều trị ngoại khoa ung thư tuyến giáp, Luận án Tiến sỹ Y học, Học viện Quân Y.
48.Đỗ Quang Trường (2004), “Nhận xét đặc điểm lâm sàng và điều trị ngoại khoa bướu giáp trạng tại Bệnh viện U Bướu Hà Nội”, Tạp chí thông tin Y Dược, số chuyên đề Ung thư đầu cổ và bệnh lý thần kinh, tr. 101 – 108.
49.Đỗ Quang Trường (2009), “Điều trị phẫu thuật ung thư tuyến giáp tại Bệnh viện Ung Bướu Hà Nội”, Tạp chí Y học thực hành, Bộ Y tế xuất bản, (10), tr. 76 – 77.
50.Trần Xuân Trường, Mai Trọng Khoa, Trần Đình Hà và CS (2007), “Nghiên cứu giá trị của kháng thể kháng Tg trong theo dõi và tiên lượng điều trị ung thư tuyến giáp thể biệt hóa”, Tạp chí Y học lâm sàng Bệnh viện Bạch Mai, (22), tr. 41 – 45.
51.Lê Văn Xuân (2000), “Vai trò chọc hút bằng kim nhỏ trong chẩn đoán trước mổ trong 126 trường hợp hạt giáp”, Tạp chí Y học thành phố Hồ Chí Minh, 4, tr. 203 – 213.
52.Trương Quang Xuân, Trịnh Thị Minh Châu, Lê Hữu Tâm và CS (2002), “Điều trị ung thư tuyến giáp bằng đồng vị phóng xạ 131I tại Bệnh viện Chợ Rẫy”, Tạp chí Y học, (431), tr. 330 – 334.