Nghiên cứu thực trạng môi trường, sức khỏe của người chăn nuôi gia cầm và giải pháp can thiệp tại huyện Phú xuyên, Hà nội

Luận án Nghiên cứu thực trạng môi trường, sức khỏe của người chăn nuôi gia cầm và giải pháp can thiệp tại huyện Phú xuyên, Hà nội.Việt Nam là Quốc gia gắn liền với nền kinh tế nông nghiệp. Trong sự phát triển chung của nền kinh tế nông nghiệp, phát triển ngành chăn nuôi là tất yếu, trong đó có nghề chăn nuôi gia cầm, thu hút đông đảo người lao động nhằm đảm bảo cung cấp nhu cầu về thực phẩm của người dân cũng như xuất khẩu ra cộng đồng quốc tế. Quá trình hình thành và phát triển nghề chăn nuôi gia cầm chắc chắn sẽ tác động không tốt đến môi trường sống cũng như ảnh hưởng đến sức khỏe của con người. 

Trên thế giới đã có những nghiên cứu về điều kiện môi trường làm việc, tình hình sức khoẻ của người lao động chăn nuôi gia cầm như nghiên cứu của W. Lenhart (1998), Eduard W và cộng sự (2000) [65], nghiên cứu của Brhel (2003) [63] và đã chỉ ra một số tác động của môi trường chăn nuôi gia cầm đến đời sống và sức khỏe của con người.

Ở trong nước, các nghiên cứu về môi trường, điều kiện làm việc và sức khoẻ của người lao động trong lĩnh vực chăn nuôi gia cầm còn chưa có nhiều và chưa toàn diện, đặc biệt nghiên cứu về điều kiện an toàn vệ sinh lao động chăn nuôi gia cầm ở các hộ chăn nuôi gia đình hầu như chưa đề cập tới. Trong khi đó, việc chăn nuôi gia cầm nhỏ lẻ tại các hộ gia đình ở nước ta chiếm tỷ lệ khá cao (chiếm tới 60% tổng số lượng gia cầm trên toàn quốc) so với chăn nuôi công nghiệp tập trung (nuôi công nghiệp 15%, bán công nghiệp 25%) [40]. Các hộ chăn nuôi gia cầm hầu như chưa áp dụng các biện pháp an toàn sinh học trong chăn nuôi, các kiến thức về công tác vệ sinh phòng bệnh, đảm bảo an toàn vệ sinh lao động còn hạn chế, kết hợp với nhận thức của người chăn nuôi về sức khoẻ nghề nghiệp chưa được đầy đủ, nên khả năng tiềm ẩn phát sinh nhiều bệnh tật mang tính nghề nghiệp do tiếp xúc và truyền nhiễm thông qua vật nuôi là không thể tránh được.

Đặc biệt tại nông thôn Việt nam nghề chăn nuôi gia cầm mang tính truyền thống, gia cầm là những vật nuôi rất gần gũi với con người, đồng thời là những vật chủ mang trùng có thể trực tiếp hay gián tiếp lây lan sang người. Những năm gần đây tỷ lệ nhiễm các bệnh có nguồn gốc từ gia cầm sang người và cộng đồng đang là gánh nặng thực sự như chủng cúm H5N1 (xuất hiện năm 2003) và mới đây (2013) là chủng cúm A/H7N9 đã và đang xuất hiện và lưu hành gây ra gánh nặng bệnh tật tại Trung quốc và Đài loan; Cho đến nay mặc dù bệnh dịch đã và đang được khống chế, nhưng vẫn còn nguy cơ tái phát tại nhiều địa phương [7].

.Để góp phần giảm bớt nguy cơ tác hại nghề nghiệp, bảo vệ và nâng cao sức khỏe đối với người lao động chăn nuôi gia cầm, việc nghiên cứu về môi trường, điều kiện làm việc tại các chuồng/ trại, tiến hành khám, kiểm tra sức khoẻ và phát hiện bệnh tật cho người lao động tại các hộ gia đình chăn nuôi gia cầm là cần thiết, vì vậy chúng tôi tiến hành đề tài: “Nghiên cứu thực trạng môi trường, sức khỏe của người chăn nuôi gia cầm và giải pháp can thiệp tại huyện Phú xuyên, Hà nội” với các mục tiêu sau:

1. Mô tả thực trạng môi trường làm việc, sức khoẻ, kiến thức, thực hành phòng bệnh của người chăn nuôi gia cầm tại huyện Phú Xuyên năm 2010.

2. Đánh giá hiệu quả của giải pháp can thiệp nâng cao kiến thức, thực hành phòng bệnh lây lan từ gia cầm của người chăn nuôi gia cầm.

Từ đó đề xuất một số biện pháp nhằm cải thiện điều kiện lao động, giáo dục nâng cao hiểu biết và thực hành về phòng chống bệnh tật, bảo vệ sức khoẻ cho người lao động chăn nuôi, giảm nguy cơ lây lan bệnh tật từ gia cầm sang người lao động và cộng đồng dân cư.

MỤC LỤC

ĐẶT VẤN ĐỀ1

Chương 1: TỔNG QUAN3

1.1. Thực trạng môi trường chăn nuôi gia cầm và sức khỏe của người lao động chăn nuôi gia cầm3

1.1.1. Thực trạng điều kiện – môi trường  chăn nuôi gia cầm3

1.1.2. Thực trạng về sức khoẻ của người lao động chăn nuôi gia cầm5

1.1.3. Thực trạng công tác bảo vệ môi trường trong ngành nông nghiệp6

1.2. Cơ sở lý thuyết liên quan đến môi trường và những ảnh hưởng của chúng tới sức khỏe của người chăn nuôi gia cầm7

1.2.1. Hộ chăn nuôi gia cầm7

1.2.2. Môi trường7

1.2.3. Yếu tố tác hại nghề nghiệp trong chăn nuôi gia cầm và ảnh hưởng  của chúng tới sức khỏe người lao động11

1.2.4. Các bệnh gây ra do tiếp xúc trực tiếp với môi trường chăn nuôi gia cầm15

1.2.5. Bệnh do vi sinh vật16

1.2.6. Bệnh nghề nghiệp và những bệnh liên quan tới nghề nghiệp18

1.3. Những nghiên cứu về ảnh hưởng của điều kiện môi trường chăn nuôi gia cầm tới sức khỏe người lao động19

1.3.1. Những nghiên cứu về ảnh hưởng của ĐKMT chăn nuôi gia cầm tới sức khỏe người lao động trên thế giới19

1.3.2. Những nghiên cứu về ảnh hưởng của điều kiện môi trường chăn nuôi gia cầm tới sức khỏe người lao động tại Việt Nam23

1.4. Các giải pháp cải thiện môi trường nâng cao sức khỏe của người chăn nuôi gia cầm28

1.4.1. Các giải pháp cải thiện môi trường chăn nuôi gia cầm trên thế giới28

1.4.2. Các giải pháp cải thiện môi trường chăn nuôi gia cầm tại Việt nam28

1.5. Đặc điểm kinh tế, văn hóa xã hội, chăn nuôi gia cầm ở huyện Phú Xuyên30

Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU32

2.1. Đối tượng nghiên cứu32

2.2. Địa điểm nghiên cứu33

2.3. Phương pháp nghiên cứu34

2.3.1. Thiết kế nghiên cứu34

2.3.2. Giai đoạn 135

2.3.3. Giai đoạn 242

2.3.4. Khống chế sai số trong nghiên cứu45

2.3.5. Một số khái niệm sử dụng trong nghiên cứu46

2.3.6. Đạo đức nghiên cứu46

2.3.7. Hạn chế của đề tài46

Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU48

3.1. Thông tin chung về các thành viên thuộc các hộ gia đình tham gia nghiên cứu48

3.2. Thực trạng môi trường làm việc, sức khoẻ, kiến thức, thực hành phòng bệnh của người chăn nuôi gia cầm50

3.2.1. Thực trạng các yếu tố môi trường tại các chuồng/trại chăn nuôi gia cầm50

3.2.2. Điều kiện chăn nuôi và vệ sinh chuồng/ trại gia cầm53

3.2.3. Kết quả phỏng vấn người trực tiếp chăn nuôi gia cầm (n = 185)58

3.2.4. Thực trạng sức khỏe của các đối tượng nghiên cứu và các thành viên trong các hộ gia đình nghiên cứu67

3.3. Hiệu quả can thiệp giáo dục truyền thông70

3.3.1. Hiệu quả can thiệp thay đổi điều kiện môi trường chăn nuôi gia cầm70

3.3.2. Hiệu quả can thiệp thay đổi kiến thức, thực hành74

 

Chương 4: BÀN LUẬN82

4.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu82

4.2. Thực trạng một số yếu tố môi trường, sức khoẻ, kiến thức, thực hành phòng bệnh của người chăn nuôi gia cầm84

4.2.1. Thực trạng một số chỉ số về vệ sinh chăn nuôi84

4.2.2. Điều kiện chăn nuôi và vệ sinh chuồng trại nuôi gia cầm88

4.2.3. Kiến thức và thực hành về vệ sinh chăn nuôi93

4.2.4. Tình hình sức khỏe và bệnh tật của con người liên quan đến môi trường chăn nuôi gia cầm98

4.3. Hiệu quả can thiệp giáo dục truyền thông thay đổi kiến thức, thực hành và điều kiện vệ sinh chuồng trại chăn nuôi gia cầm102

4.3.1. Cải thiện về điều kiện chuồng/trại và vệ sinh môi trường chuồng nuôi102

4.3.2. Cải thiện về kiến thức, thực hành về vệ sinh chăn nuôi và sử dụng phòng hộ lao động104

4.3.3. Cải thiện về hiểu biết bệnh tật và sức khỏe của con người liên quan đến chăn nuôi gia cầm108

4.4. Vấn đề quản lý liên quan đến ngành nghề110

KẾT LUẬN113

KIẾN NGHỊ115

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ 

LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

1.Hà Hữu Tùng (2011), “Thực trạng môi trường làm việc, sức khỏe của người chăn nuôi gia cầm tại huyện Phú Xuyên, Hà Nội”, Tạp chí thông tin y dược, số 4/2011, tr.28-32.

2.Hà Hữu Tùng (2011), “Cải thiện môi trường làm việc, kiến thức, thực hành và sức khỏe của người chăn nuôi gia cầm thông qua giáo dục truyền thông tại huyện Phú Xuyên, Hà Nội”, Tạp chí y học thực hành, số 801-2011, tr.98-103 

TÀI LIỆU THAM KHẢO

TIẾNG VIỆT

1.Bách khoa toàn thư Việt Nam – Bệnh nghề nghiệp.

2.Hoàng Văn Bính, Nguyễn Xuân Hiên và CS (1993), “Điều kiện lao động của công nhân chăn nuôi gà công nghiệp”. Công trình nghiên cứu y học lao động nông nghiệp (1970 – 1982). Bộ Y tế, Viện vệ sinh dịch tễ.

3.Bùi Bá Bổng (2006), Tiêu chuẩn điều kiện vệ sinh thú y, không khí chuồng nuôi. NXB Nông nghiệp, tr.219.

4.Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (2009), đề án tăng cường năng lực bảo vệ môi trường nông nghiệp, nông thôn giai đoạn 2010-2020. tr.10-11.

5.Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (2008), Hội nghị bảo vệ môi trường trong nông nghiệp và Nông thôn, ngày 17/10/2008, tr.1.

6.Bộ NN & PTNT (2009). QĐ số 2693/QĐ, ngày 24/9- Phê duyệt đề án tăng cường năng lực BVMT Nông nghiệp, Nông thôn giai đoạn 2010-2020.

7.Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (2010), Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia điều kiện trại chăn nuôi gia cầm an toàn sinh học. QCVN 01 – 15: 2010/BNNPTNT.

8.Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (2011), Cơ sở chăn nuôi gia súc, gia cầm – Quy trình kiểm tra, đánh giá điều kiện vệ sinh thú y. Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia. QCVN 01-79: 2011/BNNPTNT.

9.Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Cục thú y (2005). “ Báo cáo kết quả nghiên cứu về bệnh cúm gia cầm”. Hội thảo khoa học “Hợp tác tăng cường năng lực giám sát, chẩn đoán và phòng chống dịch cúm A (H5N1) tại Hà Nội, Việt Nam”.

10.Bộ NN & PTNT- Cục Thú y  (2007). Tiêu chuẩn qui trình ngành Thú y – NXB Nông nghiệp, tr 215-221.

11.Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Viện thú y Trung ương (2005). “Báo cáo kết quả nghiên cứu bệnh cúm gia cầm”, Hội thảo khoa học “Hợp tác tăng cường năng lực giám sát, chẩn đoán và phòng chống dịch cúm A (H5N1) tại Hà Nội, Việt Nam.

12.Bộ Y tế (2013), Tập huấn công tác phòng chống cúm A (H7N9), tr.5.

13.Bộ Y tế (2010), Đánh giá năng lực ứng phó với dịch cúm gia cầm ở người của hệ thống Bệnh viện các tuyến ở Việt Nam, năm 2009.

14.Bộ Y tế – Asean +  Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn. Hội thảo khoa học “Hợp tác tăng cường năng lực giám sát, chẩn đoán và phòng chống dịch cúm A/H5N1 tại Việt Nam”, Hà Nội, tháng 5/2005.

15.Bộ Y tế – Cục y tế dự phòng Việt Nam (2006). Phòng chống dịch cúm A (H5N1) lây sang người. Nhà xuất bản Y học – Hà Nội.

16.Bộ Y tế – Viện vệ sinh dịch tễ Trung ương (2005) – “Đặc điểm dịch tễ học và phòng chống dịch cúm gia cầm (A/H5N1) trên người tại Việt Nam”. Hội thảo khoa học “Hợp tác tăng cường năng lực giám sát, chẩn đoán và phòng chống dịch cúm A/ H5N1 tại Hà Nội, Việt Nam”.

17.Bộ Y tế (2010), Cẩm nang phòng chống bệnh lây truyền từ động vật sang người. NXB Y học, tr.101.

18.Bộ Y tế, Viện Giám định Y khoa (1997). Tiêu chuẩn sức khỏe phân loại để khám tuyển, khám định kỳ.

19.Bộ Y tế, Viện Vệ sinh Dịch tễ TƯ (2001). Phân tích số liệu các bệnh truyền nhiễm ở Việt Nam – NXB Y học.

20.Cục chăn nuôi, Ô nhiễm môi trường trong chăn nuôi gia súc gia cầm tập trung và các giải pháp khắc phục. Tr.6.

21.Cục thú y (2004), Bệnh cúm ở gia cầm và biện pháp phòng chống. Nhà xuất bản Nông nghiệp, tr.72-73.

22.Trương Việt Dũng (2007), Tổ chức và quản lý y tế, tr.199, NXB Y học.

23.Khương Văn Duy (2011): Dịch tễ học ứng dụng trong nghiên cứu sức khỏe nghề nghiệp – Nghiên cứu can thiệp. Nhà xuất bản Y học, tr 176-196.

24.Đại học Cần Thơ, Kiểm soát vệ sinh thú y các sản phẩm động vật an toàn thực phẩm – Giáo trình giảng dạy trực tuyến. 

25.Eleanora De Guzman (2000). “Kết quả nghiên cứu điều tra về cúm gia cầm trong các nông hộ chăn nuôi gia cầm nhỏ”, Tạp chí chăn nuôi gia cầm Việt Nam, số 2, tr. 24-29. 

26.Vũ Duy Giảng www.vietlinh.com.vn ngày 10/7/2008.

27.Hiệp hội chăn nuôi gia cầm Việt Nam – Hiệp hội XK trứng và gia cầm Hoa Kỳ (2005), Giải pháp phòng chống dịch cúm, khôi phục và phát triển chăn nuôi gia cầm bền vững. Tài liệu tập huấn – hội thảo, tr.229-265. 

28.Hội thảo khoa học (2005), “Hợp tác tăng cường năng lực giám sát, chẩn đoán và phòng chống dịch cúm A (H5N1) tại Việt Nam”. 

29.Trần Thanh Hà và CS (2005), Nghiên cứu điều kiện lao động, tác hại nghề nghiệp ở người chăn nuôi gia súc, gia cầm. Báo cáo nghiên cứu đề tài cấp bộ, Bộ Y tế, 2003 – 2005. 

30.Vũ Thị Minh Hạnh và CS (2008), “Nghiên cứu kiến thức, thái độ, thực hành của người dân thuộc một số vùng dân tộc thiểu số với cúm A/H5N1”. Bộ Y tế – 4/3/2009.

31.Nguyễn Đức Hiền, Cao Văn Viên, Trịnh Đăng Hà và CS (2005), “Nhận xét lâm sàng và điều trị các trường hợp viêm phổi do vi rút cúm A H5N1 tại Viện y học lâm sàng các bệnh nhiệt đới 2004 – 2005”. Tạp chí…

32.Hoàng Thị Minh Hiền (2012), Nghiên cứu môi trường, sức khỏe người lao động chăn nuôi gia cầm tại hộ gia đình và giải pháp can thiệp. Báo cáo tổng kết đề tài NCKH mã số 209/11/TLĐ, tr. 1-3.

33.Nguyễn Trần Hiển (2006), “Tầm nhìn về các bệnh dịch mới nảy sinh ở Việt Nam”, Báo cáo tại Hội nghị Hội Y tế công cộng Việt Nam lần thứ II, tr. 1-14. 

34.Nguyễn Đình Hòe (2000), Tài liệu quản lý nhà nước về môi trường, Bộ Khoa học công nghệ và Môi trường. 

35.http://www.timoi. Thứ năm, ngày 31 tháng 05 năm 2012; “Cùng cực vì phải sống chung với mùi ô nhiễm”.

36.Dân Hùng – BaodientuDanang.vn 16/4/2009.

37.Đỗ Võ Anh Khoa, Lưu Hữu Mãnh (2012): “Ảnh hưởng của nhiệt độ và độ ẩm chuồng nuôi lên sức khỏe gà Ross 308”. Tạp chí Khoa học, Trường Đại học Cần Thơ: 22c tr 83-95.

38.Hà Huy Khôi (1997): Phương pháp dịch tễ học dinh dưỡng – Phương pháp đánh giá tình trạng dinh dưỡng. Nhà xuất bản Y học, tr 96-116.

39.Hà Huy Kỳ (1994), “Bệnh do Leptospira”, Kỷ yếu công trình nghiên cứu khoa học (1984 – 1994). Viện Y học lao động và Vệ sinh môi trường, Hà Nội (báo cáo tóm tắt).

40.Ngân hàng thế giới, Quĩ phát triển xã hội Nhật Bản, Tổ chức Nông-Lương Liên hợp quốc, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (2008). Dự án khắc phục khẩn cấp dịch cúm gia cầm. 

41.Hoàng Văn Năm (2008), An toàn sinh học trong chăn nuôi gia cầm. NXB Nông nghiệp, tr.257.

42.Trần Như Nguyên và CS (năm 2001), “Nghiên cứu về môi trường lao động và tình trạng sức khoẻ của công nhân vườn thú Hà Nội”, Hội nghị khoa học y học lao động toàn quốc lần thứ 4 – Hà Nội.

43.Đào Ngọc Phong, 2001, VSMT-DT tập I, II, III, NXB Y học 2001.

44.Quốc hội số 52/2005/QH 11: Luật BVMT, Hà Nội, ngày 29/11/2005.

45.Trương Hà Thái và CS (2008), Xác định một số yếu tố nguy cơ ảnh hưởng đến sự phát sinh một số bệnh truyền nhiễm tại Huyện Lương Sơn, Tỉnh Hoà Bình. XB- ĐHNN 1 Hà Nội, tr.4-6.

46.Nguyễn Như Thanh (2001), DTH Thú y, NXBNN 2001.

47.Dương Đình Thiện (2002), DTH lâm sàng tập I, II. NXBYH.

48.Trần Văn Tiến (2003). Giám sát và kiểm soát bệnh truyền nhiễm ở người. NXB KH và KT.

49. Trần Thị Thu (2006), “Đánh giá hiệu quả sử dụng Vacine trong chương trình phòng chống dịch cúm gia cầm H5N1 của Tỉnh Bắc Ninh”.  Tạp chí…

50.Bùi Thụ, Lê Gia Khải, Tạ Tuyết Bình (1983), “Bàn về Ecgonomic chuồng trại chăn nuôi lợn và nuôi gà”, công trình nghiên cứu y học lao động Nông nghiệp, Viện Vệ sinh Dịch tễ TƯ, Hà Nội.

51.Phạm Sỹ Tiệp, Nguyễn Đăng Vang (2006), Sinh thái vật nuôi và ứng dụng trong chăn nuôi gia súc, gia cầm. Nhà xuất bản Lao động. 

52.Tổ chức Nông nghiệp và thú y không biên giới – Cục thú y Việt Nam (2007), Điều tra dịch tễ. 

53.Tổ chức Y tế Thế giới (2001) Hướng dẫn đào tạo các phương pháp nghiên cứu sức khỏe.

54.Trạm Thú y Phú Xuyên (2011). “Báo cáo tổng kết công tác thú y năm 2010, phương hướng nhiệm vụ năm 2011” số 02 BC/TY ngày 04/01/2011, tr.1-3.

55.Trung tâm Sức khỏe Lao động & Môi trường TP.HCM (25/12/2008). Trích tài liệu Tập huấn Vệ sinh Lao động – Bệnh nghề nghiệp.

56.Hà Hữu Tùng, Tạ Xuân Trường, Nguyễn Duy Khiêm (2012), “Điều tra trình trạng xơ vữa động mạch của những bệnh nhân có bệnh tăng huyết áp bằng phương pháp không xâm lấn tại Bệnh viện Nông Nghiệp”, Báo cáo HN nghiên cứu khoa học BVNN, tr 24. 

57.Vụ KHCN và MT, Bộ NN & PTNT (2008). Những nội dung cơ bản của đề án tăng cường năng lực bảo vệ môi trường nông nghiệp và nông thôn giai đoạn 2009-2015, tr 3. tr 5.

58.Trần Công Xuân (2009), “Phương pháp chăn nuôi gia cầm bền vững trong chiến lược phát triển chăn nuôi đến năm 2020”, Website Trường ĐH Nông nghiệp, Hà Nội.