Nghiên cứu tình hình, đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và kết quả điều trị nhiễm trùng tiểu có triệu chứng ở thai phụ mang thai ba tháng cuối thai kỳ tại Bệnh viện Phụ Sản thành phố Cần Thơ

Luận văn chuyên khoa cấp II Nghiên cứu tình hình, đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và kết quả điều trị nhiễm trùng tiểu có triệu chứng ở thai phụ mang thai ba tháng cuối thai kỳ tại Bệnh viện Phụ Sản thành phố Cần Thơ. Nhiễm trùng tiểu là bệnh lý rất hay gặp và có thể gặp ở mọi lứa tuổi, giới. Thông thường tỷ lệ mắc bệnh ở nữ giới cao hơn nam giới và tỷ lệ thuận vớí điều kiện vệ sinh kém. Đặc biệt, khi có thai có nhiều yếu tố thuận lợi thúc đẩy thêm cho nhiễm khuẩn tiết niệu như tình trạng giảm trương lực cơ niệu quản, trào ngược bàng quang niệu quản, có sự ứ đọng nước tiểu ở đường tiết niệu do tử cung chèn ép, giảm nhu động của niệu quản, sự thay đổi nội tiết do thai nghén [1]…
Theo nhiều nghiên cứu trong nước và trên thế giới nhiễm khuẩn tiết niệu ở phụ nữ có thai chiếm một tỷ lệ cao khoảng gần 10% [4], [5] và ảnh hưởng tới thai kỳ gây ra nhiều nguy cơ và có thể đe dọa đến tính mạng của mẹ và thai. Tại Hoa Kỳ mỗi năm có 7 triệu lượt khám thai ngoại trú và 1 triệu lượt nhập viện vì nhiễm trùng tiểu. Có 50% phụ nữ có ít nhất 1 lần nhiễm trùng tiểu. Nhiễm trùng tiểu có thể biểu hiện có triệu chứng lâm sàng và không có triệu chứng lâm sàng nhưng khi không phát hiện và điều trị kịp thời có thể làm tăng nguy cơ xuất hiện biến chứng trên thai phụ như viêm đài bể thận mạn gây tăng huyết áp, suy thận mạn và tăng biến chứng trên trẻ sơ sinh như trẻ dễ bị sanh non và sanh nhẹ cân. Chính vì vậy việc tầm soát, chẩn đoán và điều trị sớm nhiễm trùng tiểu có triệu chứng lâm sàng ở thai phụ là rất cần thiết.

Việc phát hiện sớm, nhất là thể nhiễm trùng tiểu có triệu chứng để điều trị kịp thời là việc hết sức cần thiết để tránh tai biến cho mẹ và con. Ward và Jones đã đưa ra lời khuyên là tất cả phụ nữ có thai phải được xét nghiệm nước tiểu để phát hiện nhiễm trùng tiểu tiềm tàng trong lần đến khám thai đầu tiên và xét nghiệm lại ở tuần thứ 28 đối với những phụ nữ có tiền sử nhiễm trùng tiểu. Điều trị nhiễm trùng tiểu dùng kháng sinh là chủ yếu, việc lạm dụng2 kháng sinh, dùng không đúng liều lượng khiến vấn đề đề kháng với các kháng sinh thông dụng ngày càng cao, dẫn tới việc điều trị trở nên phức tạp hơn rất nhiều, đối với phụ nữ có thai việc dùng kháng sinh là rất cân nhắc [6], [7]. Vì vậy việc nghiên cứu phương pháp để hạn chế việc dùng các thuốc ảnh hưởng đến thai nhi là rất cần thiết để tránh tai biến cho mẹ và con.
Tại Bệnh Viện Phụ Sản Cần Thơ, nơi có khá đông các thai phụ là nông dân từ các tỉnh đồng bằng Sông Cửu Long đến khám (với điều kiện sống thiếu thốn và điều kiện làm việc căng thẳng), là nơi có thể đánh giá chính xác tỉ lệ nhiễm trùng tiểu có triệu chứng lâm sàng của thai phụ vào 3 tháng cuối thai kỳ, nhằm góp phần thực hiện chương trình chăm sóc sức khỏe sinh sản và chăm sóc sức khỏe ban đầu cho bé sơ sinh. Do vậy, việc xác định những yếu tố nguy cơ gây nên bệnh lý nhiễm trùng tiểu trong thai kỳ là một công việc rất nên làm trong công tác chăm sóc sức khỏe sinh sản. Vì vậy chúng tôi thực hiện nghiên cứu: “Nghiên cứu tình hình, đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và kết quả điều trị nhiễm trùng tiểu có triệu chứng ở thai phụ mang thai ba tháng cuối thai kỳ tại Bệnh viện Phụ Sản thành phố Cần Thơ” với 3 mục tiêu:
1. Xác định tỷ lệ nhiễm trùng tiểu có triệu chứng ở thai phụ mang thai 3 tháng cuối thai kỳ tại Bệnh viện Phụ Sản thành phố Cần Thơ năm 2019-2020.
2. Khảo sát một số đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và một số yếu tố liên quan đến nhiễm trùng tiểu có triệu chứng ở thai phụ mang thai 3 tháng cuối thai kỳ.
3. Đánh giá kết quả điều trị nhiễm trùng tiểu có triệu chứng ở thai phụ mang thai 3 tháng cuối thai kỳ

MỤC LỤC
Trang
LỜI CẢM ƠN
LỜI CAM ĐOAN
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
DANH MỤC BẢNG
DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ
ĐẶT VẤN ĐỀ …………………………………………………………………………………….. 1
Chƣơng 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU …………………………………………………… 3
1.1. Sự thay đổi hệ tiết niệu trong khi có thai ………………………………………. 3
1.2. Dịch tễ học nhiễm trùng tiểu ở phụ nữ có thai……………………………….. 4
1.3. Tác nhân gây nhiễm trùng tiểu và sự nhạy cảm của vi khuẩn với kháng
sinh…………………………………………………………………………………………………. 5
1.4. Các yếu tố thuận lợi gây nhiễm trùng tiểu ở phụ nữ có thai …………… 10
1.5. Lâm sàng và cận lâm sàng ở sản phụ nhiễm trùng tiểu trong ba tháng
cuối thai kỳ ……………………………………………………………………………………. 11
1.6. Chẩn đoán nhiễm trùng tiểu ………………………………………………………. 13
1.7. Điều trị nhiễm trùng tiết niệu trong thai kỳ………………………………….. 15
1.7. Phác đồ điều trị nhiễm trùng tiểu trong thai kỳ…………………………….. 20
1.8. Hậu quả của nhiễm trùng tiểu…………………………………………………….. 21
1.9. Nghiên cứu trong và ngoài nƣớc ………………………………………………… 22
Chƣơng 2. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU …………. 25
2.1. Đối tƣợng nghiên cứu……………………………………………………………….. 25
2.2. Phƣơng pháp nghiên cứu…………………………………………………………… 252.3. Y đức trong nghiên cứu…………………………………………………………….. 37
Chƣơng 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ……………………………………………….. 39
3.2. Đặc điểm chung của mẫu nghiên cứu …………………………………………. 39
3.3. Triệu chứng lâm sàng, cận lâm sàng ở thai phụ bị nhiễm trùng tiểu có
triệu chứng…………………………………………………………………………………….. 46
3.4. Kết quả điều trị ………………………………………………………………………… 49
3.5. Đánh giá các yếu tố liên quan ……………………………………………………. 51
Chƣơng 4. BÀN LUẬN ……………………………………………………………………… 58
4.1. Tỉ lệ nhiễm trùng tiểu có triệu chứng………………………………………….. 58
4.2. Đặc điểm chung của thai phụ bị nhiễm trùng tiểu có triệu chứng …… 58
4.3. Triệu chứng lâm sàng, cận lâm sàng thai phụ nhiễm trùng tiểu có triệu
chứng ……………………………………………………………………………………………. 60
4.4. Kết quả điều trị ………………………………………………………………………… 66
4.5. Đánh giá các yếu tố liên quan ……………………………………………………. 66
4.6. Tác nhân gây bệnh……………………………………………………………………. 69
4.7. Phác đồ điều trị………………………………………………………………………… 71
KIẾN NGHỊ
PHIẾU THU THẬP SỐ LIỆU
TÀI LIỆU THAM KHẢO

DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1. Phân nhóm kháng sinh dùng trong thai kỳ của FDA Hoa Kỳ…….. 16
Bảng 1.2. Phác đồ kháng sinh điều trị nhiễm trùng tiết niệu trong thai kỳ …. 20
Bảng 3.1. Phân bố theo nhóm tuổi của thai phụ ……………………………………… 39
Bảng 3.2. Phân bố theo nghề nghiệp của thai phụ…………………………………… 40
Bảng 3.3. Phân bố theo trình độ học vấn của thai phụ……………………………… 41
Bảng 3.4. Phân bố theo kinh tế của thai phụ…………………………………………… 41
Bảng 3.5. Phân bố theo chỉ số sinh trắc học của mẹ………………………………… 42
Bảng 3.6. Tuổi thai và số lần mang thai…………………………………………………. 43
Bảng 3.7. Tiền sử sinh non và sẩy thai ………………………………………………….. 43
Bảng 3.8. Số lần khám thai và nơi khám thai …………………………………………. 44
Bảng 3.9. Tiền sử nhiễm trùng tiểu……………………………………………………….. 45
Bảng 3.10. Tiền sử vệ sinh thai nghén…………………………………………………… 45
Bảng 3.11. Triệu chứng cơ năng nhiễm trùng tiểu ………………………………….. 46
Bảng 3.12. Triệu chứng tại chỗ…………………………………………………………….. 46
Bảng 3.13. Sinh hóa nƣớc tiểu ……………………………………………………………… 47
Bảng 3.14. Kết quả cấy nƣớc tiểu …………………………………………………………. 48
Bảng 3.15. Kháng sinh đồ……………………………………………………………………. 49
Bảng 3.16. Kháng sinh điều trị……………………………………………………………… 49
Bảng 3.17. Số ngày giảm triệu chứng……………………………………………………. 50
Bảng 3.18. Biến chứng nhiễm trùng tiểu lên thai ……………………………………. 50
Bảng 3.19. Liên quan số lần khám thai và nhiễm trùng tiểu …………………….. 51Bảng 3.20. Liên quan nguồn nƣớc sinh hoạt và nhiễm trùng tiểu……………… 51
Bảng 3.21. Liên quan giữa sinh hoạt tình dục khi mang thai và nhiễm trùng
tiểu……………………………………………………………………………………………………. 52
Bảng 3.22. Liên quan tiền sử nhiễm trùng tiểu và lần mang thai này ………… 53
Bảng 3.23. Liên quan số lần sanh với nhiễm trùng tiểu……………………………. 54
Bảng 3.24. Liên quan nơi khám thai với nhiễm trùng tiểu ……………………….. 55
Bảng 3.25. Liên quan tiền sử sẩy thai với nhiễm trùng tiểu ……………………… 55
Bảng 3.26. Liên quan tiền sử sinh non với nhiễm trùng tiểu…………………….. 56
Bảng 3.27. Liên quan tuổi thai với nhiễm trùng tiểu ……………………………….. 5