Phân tích tình hình sử dụng thuốc ARV trong điều trị HIV/AIDS tại phòng khám ngoại trú Trung tâm y tế Hạ Long, Tỉnh Quảng Ninh

Luận văn dược sĩ chuyên khoa I Phân tích tình hình sử dụng thuốc ARV trong điều trị HIV/AIDS tại phòng khám ngoại trú Trung tâm y tế Hạ Long, Tỉnh Quảng Ninh. HIV là tên viết tắt của virus gây ức chế hệ miễn dịch ở người, Human Immuno defficiency Virus. Khi hệ thống miễn nhiễm bị suy giảm nặng, các virus, vi khuẩn, nấm và ký sinh trùng sẽ xâm nhập cơ thể, gây nhiễm trùng cơ hội và bệnh nhân chuyển sang giai đoạn AIDS (Acquired Immuno Deficiency Syndrome) [46].
Theo tổ chức Y tế thế giới [WHO], nhiễm HIV ở người được xem như là đại dịch. Tính đến hết năm 2017, trên toàn thế giới có khoảng 36,9 triệu người đang sống chung với HIV (người lớn khoảng 35,1 triệu, trẻ em dưới 15 tuổi khoảng 1,8 triệu), số người nhiễm mới HIV trong năm 2017 là 1,8 triệu, số tử vong do các bệnh liên quan đến AIDS trong năm 2017 là 940.000 người [48] [49].
Ở Việt Nam, không dịch bệnh nào lây lan rộng khắp và kéo dài như dịch HIV/AIDS. Tính đến, 30/9/2017, cả nước có 208.371 người nhiễm HIV đang còn sống được báo cáo, trong đó có 90,493 bệnh nhân AIDS còn sống và đã có 91,840 người chết do AIDS [4].

Ngày nay với sự không ngừng gia tăng số người nhiễm HIV và số người chuyển sang giai đoạn AIDS, công tác chăm sóc và điều trị người nhiễm HIV/AIDS ngày càng trở nên cấp thiết. Mặc dù đã có nhiều cố gắng nhưng tính đến thời điểm hiện tại y học vẫn chưa tìm ra được phương thuốc loại bỏ hoàn toàn HIV ra khỏi người bệnh. Để chống lại sự nhân lên của HIV và kéo dài cuộc sống cho người bệnh thì vũ khí duy nhất hiện nay là thuốc kháng virus (ARV). Người nhiễm HIV sau khi được chẩn đoán nhiễm HIV và đủ tiêu chuẩn tham gia điều trị phải tuân thủ các phác đồ điều trị thuốc ARV suốt đời. Quá trình điều trị phải liên tục, nếu gián đoạn thì nguy cơ kháng thuốc sẽ xuất hiện.
Hướng đến mục tiêu kết thúc AIDS vào năm 2030 của Liên hợp quốc, chương trình điều trị ARV ở Việt Nam không ngừng mở rộng, giúp số người nhiễm HIV được tham gia điều trị tăng nhanh. Việt Nam cũng đã cam kết thực hiện chiến lược 90-90-90 của WHO, mục tiêu hướng tới năm 2020 sẽ có 90% người nhiễm HIV được biết tình trạng HIV của họ, 90% người nhiễm HIV đã biết tình trạng nhiễm HIV được điều trị bằng thuốc ARV và 90% người nhiễm HIV điều trị ARV2 đạt được tải lượng HIV dưới ngưỡng ức chế, khống chế tỷ lệ nhiễm HIV trong cộng đồng dân cư dưới 0,3% [4], [38].
Trung tâm Y tế thành phố Hạ Long là một trong những đơn vị đầu tiên trong toàn tỉnh Quảng Ninh triển khai điều trị thuốc ARV cho bệnh nhân HIV. Cùng với sự giúp đỡ của dự án Quỹ toàn cầu, hiện nay Trung tâm đã và đang tiếp tục điều trị miễn phí cho Bệnh nhân song song với việc triển khai chuyển sang thanh toán qua bảo hiểm y tế (BHYT). Nhằm nâng cao hiệu quả và an toàn trong điều trị, tôi thực hiện đề tài : “Phân tích tình hình sử dụng thuốc ARV trong điều trị HIV/AIDS tại phòng khám ngoại trú Trung tâm y tế Hạ Long, Tỉnh Quảng Ninh” với 2 mục tiêu chính:
1. Khảo sát đặc điểm bệnh nhân và thực trạng sử dụng thuốc ARV trong điều trị HIV/AIDS cho bệnh nhân ngoại trú tại Trung tâm Y tế thành phố Hạ Long.
2. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ điều trị của bệnh nhân HIV/AIDS trong điều trị ARV ngoại trú tại Trung tâm Y tế thành phố Hạ Long . Từ đó, đưa ra một số kiến nghị giúp việc thực hiện các phác đồ điều trị HIV/AIDS được hiệu quả và an toàn hơn

TÀI LIỆU THAM KHẢO
TÀI LIỆU TIẾNG VIỆT
1. Bộ Y tế (2014). Quyết định số 107/QĐ – AIDS về việc ban hành hướng dẫn theo dõi phản ứng có hại của thuốc kháng HIV (ARV) trong chương trình HIV/AIDS,
2. Báo cáo số liệu người nhiễm của Cục phòng chống HIV/AIDS năm 2011. Hà Nội.
3. Bộ Y tế (2009). Quyết định số 3003/QĐ-BYT về việc ban hành “Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị HIV/AIDS. Hà Nội.
4. Bộ Y tế (2018). Báo cáo công tác phòng chống HIV/AIDS năm 2017 và nhiệm
vụ trọng tâm năm 2018, Hà Nội.
5. Bộ Y tế (2011). Quyết định số 4139/QD-BYT ngày 02/11/2011 về việc sửa đổi, bổ sung một số nội dung trong “Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị HIV/AIDS”]. Hà Nội.
6. Bộ Y tế (2015). Hướng dẫn quản lý, điều trị và chăm sóc HIV/AIDS (BH kèm theo quyết định số 3047/QĐ-BYT ngày 22/7/2015 của Bộ trưởng Bộ y tế).Hà Nội.
7. Bộ Y tế (2017). Quyết định số 3413/QĐ-BYT về việc sửa đổi nội dung tiêu chuẩn bắt đầu điều trị ARV trong “Hướng dẫn quản lý, điều trị và chăm sóc HIV/AIDS” ban hành kèm theo quyết định số 3047/QĐ-BYT ngày 22/7/2015 của Bộ Trưởng Bộ Y tế, Hà Nội.
8. Bộ Y tế (2017). Quyết định số 5418/QĐ-BYT về việc ban hành “Hướng dẫn Điều trị và chăm sóc HIV/AIDS, Hà Nội. Cục phòng chống HIV/AIDS (2008).
9. Bộ Y tế (2015). Thông tư 01/2015/ TT –BYT ngày 27/02/ 2015 của Bộ Y tế về hướng dẫn tư vấn phòng chống HIV/ AIDS tại cơ sở y tế
10. Hà Thị Minh Đức và Lê Vinh (2010). Kiến thức thực hành về tuân thủ điều trị ARV ở bệnh nhân HIV/AIDS tại phòng khám ngoại trú quận 10 Thành phố Hồ Chí Minh năm 2009. Tạp chí Y học Thành phố Hồ Chí Minh. 14(1), tr. 163-167.
11. Hoàng Đức Dương (2017). Tình hình sử dụng thuốc ARV trong điều trị HIV/AIDS tại phòng khám OPC (Phòng khám ngoại trú cho người nhiễm HIV và điều trị ARV cho người nhiễm HIV/AIDS) – Trung tâm Y tế huyện Văn Chấn, Yên Bái, Luận văn Dựợc sĩ chuyên khoa cấp I, Trường Đại Học Dựợc Hà Nội.12. Phạm Thị Tân Hương (2016), “Đánh giá tình hình sử dụng thuốc ARV trên bệnh nhân HIV/AIDS tại phòng khám ngoại trú – Trung tâm Y tế quận Hoàng Mai”, Luận văn chuyên khoa 1 , Đại học Dược Hà Nội, Hà Nội (35)
13. Nguyễn Thị Hiền (2012). “Đánh giá việc sử dụng thuốc ARV trên bệnh nhân HIV/AIDS theo chương trình pepfar tại phòng khám ngoại trú bệnh viện Hữu nghị Việt Tiệp Hải Phòng”, Luận văn thạc sĩ dược học, Đại học Dược Hà Nội,
Hà Nội.
14. Đỗ Thị Nhàn (2014), Nghiên cứu tình trạng HIV kháng thuốc trên bệnh nhân
đang được quản lý điều trị ARV tại một số tỉnh, thành phố, Luận án tiến sỹ y tế
công cộng, Viện Vệ sinh dịch tễ trung ương, Hà Nội.
15. Lê Bửu Châu, Nguyễn Trần Chính (2010). Diễn tiến của bệnh nhân nhiễm HIV/
AIDS người lớn sau điều trị arv phác đồ bậc 1 tại bệnh viện bệnh nhiệt đới. Y Học
TP. Hồ Chí Minh, Tập 14, Phụ bản của Số 1. pp. 48-54.
16. Nguyễn Thị Nga (2013). Kết quả điều trị thuốc kháng virut bậc 1 trên bệnh nhân
HIV/ AIDS tại bệnh viện đa khoa tỉnh Thanh Hóa từ tháng 6 /2011 đến tháng 6/
2013.
17.Trần Thị Kiệm (2013). Nghiên cứu mức độ tuân thủ điều trị và mối liên quan về
kiến thức, thái độ, thực hành về bệnh và điều trị kháng virus của bệnh nhân
HIV/AIDS tại quận Ngô Quyền, thành phố Hải Phòng năm 2012”. Tạp chí Y học thực
hành (886). số 4/2013.
18.Trần Ngân Hà, Nguyễn Phương Thúy, Đào Xuân Thức, Phạm Lan Hương,
Nguyễn Hoàng Anh (2013). Đánh giá phản ứng có hại của thuốc ARV thông qua
chương trình giám sát tích cực, Hội nghị báo cáo khoa học quốc gia về phòng,
chống HIV/AIDS lần thứ 5, Hà Nội.
19. Đỗ Lê Thùy (2010). Đánh giá sự tuân thủ điều trị ARV và một số yếu liên quan
ở bệnh nhân HIV/AIDS điều trị ngoại trú tại Bệnh viện A Thái Nguyên, Khoa học
và công nghệ. 89(1/2), tr. 301-306.
20. Võ Thị Năm, Phùng Đức Nhật (2010). Tỷ lệ và các yếu tố liên quan đến việc
tuân thủ điều trị ARV ở BN HIV/AIDS tại thành phố Cần Thơ năm 2009. Tạp chí Y
học TP.Hồ Chí Minh, vol 14- supplement No 1 – 2010, 151-156.21. Nguyễn Thị Minh Trang (2015). Khảo sát việc sử dụng thuốc ARV và tuân thủ
điều trị ở bệnh nhân HIV được quản lý tại khoa truyền nhiễm Bệnh viên Bạch Mai,
Luận văn tốt nghiệp Dựợc sỹ, Trường Đại học Dựợc Hà Nội.
22. Nguyễn Thị Thu Trang (2015). Sự tuân thủ điều trị ARV và một số yếu tố liên quan
của người nhiễm HIV/AIDS tại các phòng khám ngoại trú ở Thanh Hóa năm 2010. Luận
văn Thạc sỹ y tế công cộng, Trường Đại học Y tế công cộng.
23. Trung tâm kiểm soát bệnh tật tỉnh Yên Bái (2017). Báo cáo kết quả thực hiện
công tác phòng chống HIV/AIDS năm 2017. Số 313/BC-TTKSBT, Yên Bái. Trung
tâm Quốc Gia về Thông tin thuốc và Theo dõi phản ứng có hại của thuốc/Cục
phòng chống HIV/AIDS (2016).
24. Cẩm nang Hướng dẫn sử dụng thuốc điều trị HIV/AIDS, NXB Thanh Niên, Hà Nội.
25. Nguyễn Thị Xuyên (2017). Khảo sát tình hình sử dụng thuốc ARV và tuân thủ
điều trị của bệnh nhân tại phòng khám ngoại trú điều trị HIV/AIDS, Trung tâm
Kiểm soát bệnh tật tỉnh Bắc Giang, Luận văn Dựợc sĩ chuyên khoa cấp I. Trường
Đại Học Dược Hà Nội.
26. Nguyễn Ngọc Qúi (2018). Khảo sát tình hình sử dụng thuốc ARV va tuan thủ
điều trị của bệnh nhân HIV/AIDS điều trị ngọai trú tại TTYT Trấn Yên-Yên bái.
Luận văn Dựợc sĩ chuyên khoa cấp I. Trường Đại Học Dược Hà Nội.
27. Lê Thị Oanh (2018). Khảo sát tình hình sử dụng thuốc ARV và tuân thủ điều trị
của bệnh nhân HIV/AIDS điều trị ngọai trú. Luận văn Dựợc sĩ chuyên khoa cấp I.
Trường Đại Học Dược Hà Nội.
28. Khuất Thị Oanh (2013). Khảo sát tình hình sử dụng thuốc ARV và tuân thủ điều trị của
bệnh nhân HIV/AIDS điều trị ngọai trú tại PKNT BV Nhiệt đới Trung ương Luận văn
Dựợc sĩ chuyên khoa cấp I. Trường Đại Học Dược Hà Nội.
29. Nguyễn Thị Hoài Tâm (2015), “Đánh giá tình hình sử dụng thuốc ARV trong
điều trị HIV/AIDS tại phòng khám ngoại trú bệnh viện đa khoa tỉnh Bắc Ninh”. Đại
học Dược Hà Nội.
30. Trần Thị Xuân Tuyết (2009). Đánh giá hoạt động điều trị chăm sóc hỗ trợ người nhiễm HIV/AIDS tại quận Tây Hồ – Hà Nội năm 2008. Luận văn Thạc sỹ Y tế công cộng. Trường Đại học Y tế công cộng.31.Thu Phương và cộng sự (2019). Những bệnh nhân HIV/AIDS đầu tiên điều trị bằng thuốc ARV từ nguồn BHYT. Cổng Thông tin điện tử Bộ Y tế
32. Trung tâm phòng chống HIV/AIDS Quảng Ninh. (2019). Phòng chống HIV/AIDS tiến gần đến mục tiêu 90-90-90. Sở Y tế Quảng Ninh

MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ ………………………………………………………………………………………………1
Chương 1 ………………………………………………………………………………………………………3
TỔNG QUAN TÀI LIỆU ……………………………………………………………………………….3
1.1. Dịch tễ học về HIV/AIDS………………………………………………………………………..3
1.1.1. Đặc điểm dịch tễ HIV/AIDS trên thế giới và Việt Nam ……………………………..3
1.1.2. Sinh bệnh học HIV/AIDS ………………………………………………………………………5
1.1.3. Lâm sàng HIV/AIDS……………………………………………………………………………..6
1.2. Điều trị bằng thuốc kháng vi rút (ARV) ………………………………………………….8
1.2.1. Khái niệm ARV…………………………………………………………………………………….8
1.2.2. Mục đích và lợi ích của điều trị ARV ………………………………………………………8
1.2.3. Nguyên tắc điều trị ARV………………………………………………………………………..9
1.2.4. Tiêu chuẩn bắt đầu điều trị ARV …………………………………………………………….9
1.2.5. Phác đồ điều trị ARV …………………………………………………………………………..10
1.2.6. Theo dõi phản ứng có hại (ADR) của thuốc ……………………………………………15
1.2.7. Theo dõi tuân thủ điều trị ARV……………………………………………………………..16
1.2.8. Theo dõi đáp ứng điều trị ARV……………………………………………………………..18
1.2.9. Theo dõi và đánh giá thất bại điều trị ARV: ……………………………………………19
1.3. Thực trạng sử dụng thuốc ARV trên thế giới và ở Việt Nam………………….22
1.3.1. Thực trạng sử dụng thuốc ARV trên thế giới…………………………………………..22
1.3.2. Thực trạng sử dụng thuốc ARV ở Việt Nam …………………………………………..23
Chương 2 …………………………………………………………………………………………………….24
ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU………………………………………..24
2.1. Đối tượng nghiên cứu……………………………………………………………………………24
2.1.1. Tiêu chuẩn lựa chọn …………………………………………………………………………….24
2.1.2. Tiêu chuẩn loại trừ ………………………………………………………………………………24
2.1.3. Thời gian nghiên cứu và địa điểm nghiên cứu…………………………………………24
2.2. Phương pháp nghiên cứu………………………………………………………………………25
2.2.1. Thiết kế nghiên cứu:…………………………………………………………………………….252.2.2. Quy trình thu thập dữ liệu: ……………………………………………………………………25
2.2.3. Phương pháp & công cụ thu thập số liệu ………………………………………………..26
2.3. Nội dung nghiên cứu …………………………………………………………………………….26
2.3.1. Khảo sát đặc điểm bệnh nhân và thực trạng sử dụng thuốc ARV trong điều trị
HIV/AIDS cho bệnh nhân ngoại trú tại Trung tâm Y tế thành phố Hạ Long………..26
2.3.2. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ điều trị của bệnh nhân
HIV/AIDS trong điều trị ARV ngoại trú tại Trung tâm Y tế thành phố Hạ Long….27
2.4. Các tiêu chuẩn đánh giá trong nghiên cứu …………………………………………….27
2.4.1. Đánh giá hiệu quả điều trị …………………………………………………………………….27
2.4.2. Đánh giá tuân thủ điều trị của bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu ……………….28
2.5. Phương pháp xử lý số liệu …………………………………………………………………….29
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ……………………………………………………………………………30
3.1. Khảo sát đặc điểm bệnh nhân và thực trạng sử dụng thuốc ARV trong điều
trị HIV/AIDS cho bệnh nhân ngoại trú tại trung tâm ý tế thành phố Hạ Long .30
3.1.1. Đặc điểm bệnh nhân điều trị HIV/AIDS……………………………………………..30
3.1.2. Thực trạng sử dụng thuốc ARV trong mẫu nghiên cứu:……………………………34
3.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ điều trị của bệnh nhân HIV/AIDS trong
điều trị ARV ngoại trú tại Trung tâm Y tế Thành phố Hạ Long ……………………..39
3.2.1. Đánh giá sự tuân thủ điều trị của bệnh nhân HIV/AIDS …………………………..39
3.2.2. Đánh giá tính hiệu quả của tuân thủ điều trị của bệnh nhân HIV/AIDS………40
3.2.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự tuân thủ điều trị của bệnh nhân HIV/AIDS trong
điều trị ARV………………………………………………………………………………………………..42
Chương 4. BÀN LUẬN ……………………………………………………………………………….44
4.1. Về đặc điểm của bệnh nhân và thực trạng sử dụng thuốc ARV trong điều
trị HIV/AIDS ……………………………………………………………………………………………..44
4.1.1. Đặc điểm nhân khẩu học của bệnh nhân …………………………………………….44
4.1.2. Thực trạng sử thuốc ARV trong mẫu nghiên cứu…………………………………….46
4.2. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ điều trị của bệnh nhân
HIV/AIDS trong điều trị ARV …………………………………………………………………….494.2.1. Về tuân thủ điều trị của bệnh nhân HIV/AIDS trong mẫu nghiên cứu………..49
4.2.2. Về hiệu quả điều trị của bệnh nhân HIV/AIDS ……………………………………….50
4.2. 3. Các yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ điều trị ARV……………………………………52
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ………………………………………………………………………..53
1. Kết luận …………………………………………………………………………………………………..53
2. Kiến nghị …………………………………………………………………………………………………54
TÀI LIỆU THAM KHẢO……………………………………………………………………………..56
Phụ lục 1……………………………………………………………………………………………………..61
PHIẾU THU THẬP THÔNG TIN BỆNH NHÂN ……………………………………………61
Phụ lục 2……………………………………………………………………………………………………..64
BỘ CÂU HỎI PHỎNG VẤN TRỰC TIẾP……………………………………………………..64
(Về AE –Tuân thủ thuốc – Các yếu tố ảnh hưởng đến sự tuân thủ thuốc) ……………6