Thực trạng kiến thức và thái độ của các bà mẹ trong chăm sóc trẻ dưới 5 tuổi bị viêm phổi điều trị tại Bệnh viện Nhi tỉnh Nam Định

Luận văn thạc sĩ điều dưỡng Thực trạng kiến thức và thái độ của các bà mẹ trong chăm sóc trẻ dưới 5 tuổi bị viêm phổi điều trị tại Bệnh viện Nhi tỉnh Nam Định. Viêm phổi là bệnh thường gặp ở trẻ em, là nguyên nhân hàng đầu khiến trẻ nhập viện và gây tử vong ở trẻ < 5 tuổi [5]. Theo số liệu Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), viêm phổi là nguyên nhân gây ra khoảng 19% tổng số ca tử vong ở trẻ em dưới 5 tuổi (khoảng 4 triệu ca), trong đó hơn 70% xảy ra ở châu Phi cận Sahara và Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam.
Ở Việt Nam, theo thống kê của chương trình phòng chống NKHHCT, thì trung bình mỗi năm 1 đứa trẻ có thể mắc NKHHCT từ 3 – 5 lần, trong đó có khoảng 1 – 2 lần viêm phổi. Chỉ tính riêng trong năm 2011, mỗi ngày có 11 trẻ tử vong vì viêm phổi. Tỷ lệ tử vong do viêm phổi ở trẻ em ngoài diện sơ sinh đứng hàng đầu trong các bệnh hô hấp (75%) cũng như so với tử lệ tử vong chung chiếm khoảng 33 – 35%. Đặc biệt, viêm phổi cấp tính có khả năng tiến triển trong thời gian ngắn và biến chứng nguy hiểm nếu không được điều trị kịp thời. Vì vậy, viêm phổi rất ảnh hưởng rất nhiều đến sự phát triển thể chất của trẻ. Bên cạnh đó, còn tác động đến kinh tế gia đình do các thành viên trong gia đình phải dành nhiều thời gian và nỗ lực trong quá trình điều trị và chăm sóc cho trẻ.

Viêm phổi có thể do nhiều hoàn cảnh và nguyên do khác nhau nhưng cũng như các bệnh khác ở trẻ nhỏ, vai trò của người chăm sóc trẻ, chủ yếu là người mẹ có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc hạn chế yếu tố nguy cơ như không bú mẹ, không được chủng ngừa đầy đủ, tiếp xúc khói thuốc lá và khói bếp, hay phát hiện và điều trị sớm cho trẻ sẽ giảm bớt gánh nặng bệnh tật và tử vong do viêm phổi gây ra. Cần tập trung vào việc phát hiện sớm các dấu hiệu bệnh lí ở trẻ và biết cách chăm sóc ở nhà khi trẻ bị bệnh nhẹ tại gia đình. Và khi trẻ xuất hiện dấu hiệu nguy hiểm, các bà mẹ cũng cần có kiến thức xử trí và ngay lập tức đưa trẻ đến cơ sở y tế để điều trị sớm phòng biến chứng nặng nề. Trong điều tra đánh giá các mục tiêu về trẻ em và phụ nữ (MICS) với sự hỗ trợ kỹ thuật và tài chính của Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) được Tổng cục Thống kê thực hiện năm 2014, mẹ hoặc người chăm sóc chính của trẻ được hỏi về những dấu hiệu để họ quyết định đưa trẻ tới cơ sở y tế ngay lập tức, có khoảng 28,4% bà mẹ hoặc người chăm sóc chính của trẻ biết được ít nhất một trong hai dấu hiệu nguy hiểm của bệnh viêm phổi (trẻ thở nhanh hơn và/hoặc khó thở). Dấu hiệu phổ biến nhất để đưa trẻ tới cơ sở y tế là “khi trẻ bị sốt cao hơn” 2 (90,8%), chỉ có 4,8% cho rằng khi trẻ thở nhanh hơn và 25,5% cho rằng khi trẻ khó thở là cần đưa ngay tới cơ sở y tế. Khả năng nhận biết này tăng theo trình độ học vấn của người mẹ, 18,4% ở nhóm bà mẹ không có bằng cấp so với 32,5% ở nhóm trên trung học phổ thông [3].
Ở Việt Nam, những năm gần đây có một số tác giả nghiên cứu về chăm sóc trẻ bị viêm phổi của người nuôi dưỡng trẻ. Năm 2013, Trần Đỗ Hùng và Nguyễn Thị Đài
Trang đã cùng nhau nghiên cứu đề tài này. Kết quả nghiên cứu đã cho thấy: có 64% bà mẹ biết rằng nên cho trẻ ăn uống hoặc bú bình thường hoặc nhiều hơn khi trẻ bị viêm phổi, 97% bà mẹ cho rằng cần thiết phải theo dõi các dấu hiệu bệnh nặng khi trẻ bị ho cảm, 64% bà mẹ sẽ dùng thuốc ho tây y để làm giảm ho cho trẻ và chỉ có 29% bà mẹ biết nên lau sạch mũi cho trẻ khi trẻ sổ mũi để làm thông thoáng mũi, phòng bệnh cho trẻ bằng cách tránh tiếp xúc với khói bụi, khói thuốc lá, lông súc vật là 52% và có 32% bà mẹ nghĩ có thể phòng bệnh cho trẻ bằng cách bú sữa mẹ, không để trẻ bị suy dinh dưỡng [9]. Nghiên cứu của Đặng Thị Thu Lệ và Nguyễn Hữu Hiếu (2014) trên 200 bà mẹ. Kết quả cho thấy 53% bà mẹ có thực hành đúng khi chăm sóc trẻ bị viêm phổi; 86,5% bà mẹ vệ sinh mũi họng hàng ngày cho trẻ; 67% bà mẹ cho trẻ dùng siro ho khi trẻ bị ho. [14]. Năm 2017, nghiên cứu của Trần Thị Ly đã cho thấy: Tỷ lệ bà mẹ có nhận thức đúng: về định nghĩa 54,8%, về nguyên nhân là 53,2%; về triệu chứng là 90,3%; về các yếu tố nguy cơ là 75,8%; biện pháp phòng bệnh là 67,7% [15].
Hiện nay, tuy có nhiều nghiên cứu đề cập đến kiến thức của bà mẹ trong chăm sóc trẻ viêm phổi nhưng vẫn còn nhiều khoảng trống trong kiến thức của bà mẹ. Vì vậy, để có phương án truyền thông hiệu quả chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài:
“Thực trạng kiến thức và thái độ của các bà mẹ trong chăm sóc trẻ dưới 5 tuổi bị viêm phổi điều trị tại Bệnh viện Nhi tỉnh Nam Định” với 2 mục tiêu như sau:
1. Mô tả thực trạng kiến thức, thái độ của các bà mẹ trong chăm sóc trẻ dưới 5 tuổi bị viêm phổi điều trị tại Bệnh viện Nhi tỉnh Nam Định năm 2021.
2. Xác định một số yếu tố liên quan đến kiến thức và thái độ của các bà mẹ trong chăm sóc trẻ dưới 5 tuổi bị viêm phổi điều trị tại Bệnh viện Nhi tỉnh Nam Định năm 2021

MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN ……………………………………………………………………………………………….. i
LỜI CAM ĐOAN ………………………………………………………………………………………….. ii
MỤC LỤC ………………………………………………………………………………………………….. iii
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT ………………………………………………………………………… v
DANH MỤC CÁC BẢNG …………………………………………………………………………….. vi
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ …………………………………………………………… viii
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN …………………………………………………. 3
1.1. Cơ sở lý luận. ………………………………………………………………………………………. 3
1.1.1. Khái niệm ……………………………………………………………………………………….3
1.1.2. Nguyên nhân ………………………………………………………………………………….. 3
1.1.3. Phân loại ……………………………………………………………………………………….. 4
1.1.4. Hậu quả ………………………………………………………………………………………… 5
1.1.5. Dấu hiệu nhận biết ………………………………………………………………………….. 5
1.1.6. Cách xử trí ……………………………………………………………………………………… 6
1.1.7. Phòng bệnh ……………………………………………………………………………………..8
1.2. Cơ sở thực tiễn. ……………………………………………………………………………………. 9
1.2.1. Tình hình viêm phổi và chăm sóc trẻ dưới 5 tuổi bị viêm phổi trên Thế giới 9
1.2.2. Tình hình viêm phổi và chăm sóc trẻ dưới 5 tuổi bị viêm phổi ở Việt Nam.
……………………………………………………………………………………………………………. 11
1.3. Sơ đồ nghiên cứu (cây vấn đề nghiên cứu) ………………………………………………. 13
Chương 2: LIÊN HỆ THỰC TIỄN …………………………………………………………………. 14
2.1. Thông tin về Bệnh viện Nhi tỉnh Nam Định …………………………………………….. 14
2.2. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu …………………………………………………… 14
2.2.1. Đối tượng nghiên cứu …………………………………………………………………….. 14
2.2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu …………………………………………………….. 15
2.2.3. Phương pháp nghiên cứu ………………………………………………………………… 15
2.3. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu ……………………………………………… 16
2.4. Thực trạng kiến thức, thái độ của các bà mẹ trong chăm sóc trẻ dưới 5 tuổi bị
viêm phổi điều trị tại Bệnh viện Nhi tỉnh Nam Định. ……………………………………….19
2.4.1. Kiến thức chăm sóc trẻ viêm phổi của các bà mẹ có con dưới 5 tuổi điều trị
tại Bệnh viện Nhi tỉnh Nam Định. …………………………………………………………….. 19
2.4.2. Thái độ chăm sóc trẻ viêm phổi của các bà mẹ có con dưới 5 tuổi điều trị tại
bệnh viện Nhi tỉnh Nam Định. ………………………………………………………………….. 25
2.5. Phân loại kiến thức và thái độ chăm sóc trẻ bị viêm phổi của các bà mẹ có con
dưới 5 tuổi. ………………………………………………………………………………………………. 26
2.6. Một số yếu tố liên quan giữa kiến thức, thái độ của các bà mẹ trong chăm sóc trẻ
dưới 5 tuổi bị viêm phổi điều trị tại Bệnh viện Nhi tỉnh Nam Định năm 2021. ……. 27
2.6.1. Một số yếu tố liên quan với kiến thức của các bà mẹ trong chăm sóc trẻ dưới
5 tuổi bị viêm phổi điều trị tại Bệnh viện Nhi tỉnh Nam Định. ……………………….. 27
2.6.2. Một số yếu tố liên quan với thái độ của các bà mẹ trong chăm sóc trẻ dưới 5
tuổi bị viêm phổi điều trị tại Bệnh viện Nhi tỉnh Nam Định năm 2021. …………… 30
2.6.3. Một số yếu tố liên quan giữa kiến thức chung với thái độ chung của các bà
mẹ trong chăm sóc trẻ dưới 5 tuổi bị viêm phổi điều trị tại Bệnh viện Nhi tỉnh
Nam Định năm 2021. ……………………………………………………………………………… 32
2.7. Nguyên nhân các việc đã thực hiện được và chưa thực hiện được. ………………. 33
2.7.1. Nguyên nhân của các việc đã thực hiện được. …………………………………….. 33
2.7.2. Nguyên nhân của những việc chưa thực hiện được. …………………………….. 33
Chương 3: KHUYẾN NGHỊ VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP ………………………………….. 34
Chương 4: KẾT LUẬN ………………………………………………………………………………… 36
4.1. Thực trạng kiến thức về chăm sóc trẻ viêm phổi của các bà mẹ có con dưới 5
tuổi điều trị tại Bệnh viện Nhi tỉnh Nam Định là chưa tốt: ……………………………….. 36
4.2. Thực trạng thái độ chăm sóc trẻ viêm phổi của các bà mẹ có con dưới 5 tuổi
điều trị tại bệnh viện Nhi tỉnh Nam Định tương đối tốt: …………………………………… 36
4.3. Mối liên quan đến kiến thức, thái độ chăm sóc trẻ viêm phổi của các bà mẹ có
con dưới 5 tuổi điều trị tại bệnh viện Nhi tỉnh Nam Định. ……………………………….. 36
TÀI LIỆU THAM KHẢO
BẢN ĐỒNG THUẬN
PHIẾU KHẢO SÁT
DANH SÁCH CÁC BÀ MẸ THAM GIA NGHIÊN CỨ

DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1. Phân bố nhóm tuổi và nơi cư trú của bà mẹ, số con trong gia đình. ………… 16
Bảng 2.2. Đặc điểm của trẻ……………………………………………………………………………. 18
Bảng 2.3. Nguồn thông tin ……………………………………………………………………………..18
Bảng 2.4. Kiến thức của bà mẹ về khái niệm bệnh viêm phổi ……………………………… 19
Bảng 2.5. Kiến thức của các bà mẹ về nguyên nhân gây viêm phổi hay gặp ở trẻ em . 19
Bảng 2.6. Kiến thức của các bà mẹ về yếu tố nguy cơ gây viêm phổi hay gặp ở trẻ em
………………………………………………………………………………………………….. 20
Bảng 2.7. Kiến thức của các bà mẹ về dấu hiệu nhận biết trẻ viêm phổi ………………… 20
Bảng 2.8. Kiến thức của các bà mẹ về tác dụng của phản xạ ho trong viêm phổi ……. 21
Bảng 2.9. Kiến thức của các bà mẹ về cách xử trí trong chăm sóc khi trẻ bị viêm phổi
………………………………………………………………………………………………… 21
Bảng 2.10. Kiến thức của các bà mẹ về cách ăn uống khi trẻ bị viêm phổi …………….. 22
Bảng 2.11. Kiến thức của các bà mẹ về loại thức uống khi trẻ bị viêm phổi …………… 22
Bảng 2.12. Kiến thức của các bà mẹ về cách giảm ho cho trẻ khi trẻ bị viêm phổi ….. 22
Bảng 2.13. Kiến thức của các bà mẹ về cách làm thông thoáng mũi cho trẻ khi trẻ bị
viêm phổi …………………………………………………………………………………… 23
Bảng 2.14. Kiến thức của các bà mẹ về dấu hiệu cần đưa trẻ đến ngay cơ sở y tế trong
chăm sóc khi trẻ bị viêm phổi ……………………………………………………….. 23
Bảng 2.15. Kiến thức của các bà mẹ về cách chăm sóc trẻ sau viêm phổi ……………… 24
Bảng 2.16. Kiến thức của các bà mẹ về biện pháp phòng bệnh viêm phổi cho trẻ …… 24
Bảng 2.17. Thái độ đúng của các bà mẹ về chăm sóc trẻ viêm phổi ……………………… 25
Bảng 2.18. Thái độ đúng của các bà mẹ về dự phòng viêm phổi cho trẻ. ……………….. 26
Bảng 2.19. Mối liên quan giữa nhóm tuổi mẹ với kiến thức về cách chăm sóc trẻ bị
viêm phổi của các bà mẹ. ……………………………………………………………… 27
Bảng 2.20. Mối liên quan giữa trình độ học vấn với kiến thức về cách chăm sóc trẻ bị
viêm phổi của các bà mẹ. ……………………………………………………………… 28
Bảng 2.21. Mối liên quan giữa nơi cư trú với kiến thức về cách chăm sóc trẻ bị viêm
phổi của các bà mẹ. ……………………………………………………………………… 28
Bảng 2.22. Mối liên quan giữa nghề nghiệp với kiến thức về cách chăm sóc trẻ bị viêm
phổi của các bà mẹ. ……………………………………………………………………… 29
Bảng 2.23. Mối liên quan giữa số con trong gia đình với kiến thức về cách chăm sóc
trẻ bị viêm phổi của các bà mẹ. ……………………………………………………… 29
Bảng 2.24. Mối liên quan giữa nhóm tuổi mẹ với thái độ về cách chăm sóc trẻ bị viêm
phổi của các bà mẹ. ……………………………………………………………………… 30
Bảng 2.25. Mối liên quan giữa trình độ học vấn với thái độ về cách chăm sóc trẻ bị
viêm phổi của các bà mẹ. ……………………………………………………………… 30
Bảng 2.26. Mối liên quan giữa nơi cư trú với thái độ về cách chăm sóc trẻ bị viêm phổi
của các bà mẹ. ……………………………………………………………………………. 31
Bảng 2.27. Mối liên quan giữa nghề nghiệp với thái độ về cách chăm sóc trẻ bị viêm
phổi của các bà mẹ. ……………………………………………………………………… 31
Bảng 2.28. Mối liên quan giữa số con trong gia đình với thái độ về cách chăm sóc trẻ
bị viêm phổi của các bà mẹ. ………………………………………………………….. 32
Bảng 2.29. Mối liên quan giữa kiến thức chung với thái độ chung về cách chăm sóc trẻ
bị viêm phổi của các bà mẹ. ………………………………………………………….. 3