Nghiên cứu đặc điểm thực vật, thành phần hóa học và tác dụng chống viêm của cây Nho rừng

Nghiên cứu đặc điểm thực vật, thành phần hóa học và tác dụng chống viêm của cây Nho rừng

Luận án tiến sĩ y học Nghiên cứu đặc điểm thực vật, thành phần hóa học và tác dụng chống viêm của cây Nho rừng.Đất nước Việt Nam với 54 dân tộc cùng hàng ngàn năm lịch sử đã tích lũy được một kho tàng tri thức y học dân gian vô cùng phong phú. Nhiều cây thuốc đã được người dân địa phương sử dụng hiệu quả trong một thời gian dài nhưng lại rất ít phổ biến do chủ yếu được lưu truyền trong cộng đồng bằng hình thức truyền miệng. Ở các tỉnh phía Bắc Việt Nam, loài Nho rừng hay còn gọi Nho lông hay Nho năm góc, có tên khoa học là Vitis heyneana Roem. & Schult. từ lâu đã được người dân sử dụng như một vị thuốc [1], [2]. Cây phân bố ở một số quốc gia Châu Á như Việt Nam, Trung Quốc, Campuchia [1], [2], [3]. Ở nước ta, Nho rừng chủ yếu được tìm thấy ở các tỉnh miền núi phía Bắc như Cao Bằng, Lạng Sơn, Lào Cai [1], [2]. Trong y học dân gian, toàn cây Nho rừng được sử dụng để chữa phong thấp, an thai, giải nhiệt. Ở Trung Quốc và Campuchia, người dân tại đây dùng rễ Nho rừng để trị sởi, đau nhức xương khớp, viêm phế quản, bệnh lậu, chữa kinh nguyệt không đều, làm thuốc lợi tiểu [2].

Mặc dù đã được sử dụng từ lâu trong y học dân gian để điều trị các chứng bệnh liên quan đến viêm (phong thấp, đau nhức xương khớp, viêm phế quản,…) tuy nhiên cho đến nay ở nước ta chưa có nghiên cứu nào về loài này, bao gồm cả nghiên cứu về thực vật, hóa học và tác dụng chống viêm. Trên thế giới, cũng có rất ít nghiên cứu về loài Vitis heyneana. Từ thực tế trên, đề tài “Nghiên cứu đặc điểm thực vật, thành phần hóa học và tác dụng chống viêm của cây Nho rừng (Vitis heyneana Roem. & Schult.), họ Nho (Vitaceae)” được thực hiện để tạo cơ sở khoa học cho việc sử dụng cũng như góp phần phát triển các sản phẩm chăm sóc sức khỏe từ loài này.
Đề tài được thực hiện với 3 mục tiêu chính:
1. Mô tả đặc điểm thực vật của cây Nho rừng.
2. Nghiên cứu thành phần hóa học của cây Nho rừng.
3. Đánh giá được tác dụng chống viêm của cao chiết và các hợp chất stilbenoid
và oligostilbenoid phân lập từ cây Nho rừng.
Để thực hiện được 3 mục tiêu này, đề tài được tiến hành với những nội dung như sau:
1. Về thực vật:
– Mô tả đặc điểm hình thái và khẳng định tên khoa học của mẫu nghiên cứu.
– Xác định đặc điểm giải phẫu và đặc điểm vi học của thân và lá của cây Nho rừng.2
2. Về hóa học:
– Định tính một số nhóm chất chính trong cây Nho rừng.
– Chiết xuất, phân lập và xác định cấu trúc hóa học của các hợp chất được phân lập từ cây Nho rừng.
3. Về tác dụng sinh học:
– Đánh giá tác dụng chống viêm in vitro của cao chiết cồn, cao phân đoạn và một số hợp chất stilbenoid và oligostilbenoid được phân lập từ cây Nho rừng.
– Đánh giá tác dụng chống viêm và giảm đau in vivo của phân đoạn tiềm năng sau khi sàng lọc

MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
DANH MỤC CÁC BẢNG
DANH MỤC CÁC HÌNH
DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ
DANH MỤC CÁC BẢNG
DANH MỤC CÁC HÌNH
DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ
ĐẶT VẤN ĐỀ…………………………………………………………………………………………………..1
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN……………………………………………………………………………..3
1.1. Tổng quan về chi Nho Vitis L. ………………………………………………………………………3
1.1.1. Thực vật…………………………………………………………………………………………………..3
1.1.2. Thành phần hóa học…………………………………………………………………………………..5
1.1.3. Tác dụng sinh học……………………………………………………………………………………27
1.2. Tổng quan về loài Nho rừng………………………………………………………………………..36
1.2.1. Đặc điểm thực vật của Nho rừng……………………………………………………………….36
1.2.2. Thành phần hóa học của Nho rừng…………………………………………………………….37
1.2.3. Tác dụng và công dụng của Nho rừng………………………………………………………..39
1.3. Tổng quan về viêm……………………………………………………………………………………40
1.3.1. Khái niệm viêm……………………………………………………………………………………….40
1.3.2. Các chất trung gian trong phản ứng viêm……………………………………………………40
1.3.3. Một số mô hình đánh giá tác dụng chống viêm……………………………………………45
CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU …………………..49
2.1. Đối tượng nghiên cứu, hóa chất, thiết bị, dụng cụ ………………………………………….49
2.1.1. Đối tượng nghiên cứu………………………………………………………………………………49
2.1.2. Nguyên liệu…………………………………………………………………………………………….49
2.1.3. Động vật thực nghiệm ……………………………………………………………………………..49
2.1.4. Thuốc thử, hóa chất, dung môi………………………………………………………………….49
2.1.5. Máy móc, thiết bị…………………………………………………………………………………….502.2. Địa điểm nghiên cứu…………………………………………………………………………………..51
2.2.1. Địa điểm nghiên cứu thực vật……………………………………………………………………51
2.2.2. Địa điểm nghiên cứu hóa học……………………………………………………………………51
2.2.3. Địa điểm nghiên cứu tác dụng sinh học ……………………………………………………..51
2.3. Phương pháp nghiên cứu…………………………………………………………………………….52
2.3.1. Thu thập, xử lý mẫu nghiên cứu …………………………………………………………….52
2.3.2. Phương pháp nghiên cứu thực vật học ……………………………………………………….52
2.3.3. Phương pháp nghiên cứu thành phần hóa học……………………………………………..52
2.3.4. Phương pháp nghiên cứu một số tác dụng sinh học……………………………………..52
CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU…………………………………………………………59
3.1. Kết quả nghiên cứu đặc điểm thực vật ………………………………………………………….59
3.1.1. Đặc điểm hình thái và giám định tên khoa học ……………………………………………59
3.1.2. Đặc điểm vi phẫu…………………………………………………………………………………….61
3.1.3. Đặc điểm bột dược liệu…………………………………………………………………………….63
3.2. Kết quả nghiên cứu thành phần hóa học ……………………………………………………….65
3.2.1. Kết quả định tính …………………………………………………………………………………….65
3.2.2. Kết quả chiết xuất, phân lập và xác định cấu trúc của các hợp chất ……………….66
3.3. Kết quả nghiên cứu tác dụng sinh học…………………………………………………………100
3.3.1. Kết quả nghiên cứu tác dụng chống viêm …………………………………………………100
3.3.2. Kết quả nghiên cứu tác dụng giảm đau …………………………………………………….106
CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN……………………………………………………………………………..108
4.1. Về thực vật………………………………………………………………………………………………108
4.2. Về hóa học………………………………………………………………………………………………109
4.2.1. Về định tính ………………………………………………………………………………………….110
4.2.2. Về chiết xuất và phân lập ……………………………………………………………………….110
4.3. Về tác dụng chống viêm và giảm đau …………………………………………………………118
4.3.1. Tác dụng chống viêm in vitro………………………………………………………………….118
4.3.2. Tác dụng chống viêm và giảm đau in vivo ……………………………………………….122
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ………………………………………………………………………..126
KẾT LUẬN ………………………………………………………………………………………………….126KIẾN NGHỊ …………………………………………………………………………………………………127
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ …………………………………………….

DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1. Đặc điểm sinh thái và vùng phân bố của các loài Nho ở Việt Nam ……………4
Bảng 1.2. Các monomer stilbenoid (1-13) phân lập từ các loài thuộc chi Nho …………..7
Bảng 1.3. Các dimer stilbenoid (14-52) đã phân lập từ các loài thuộc chi Nho ………….8
Bảng 1.4. Các trimer stilbenoid (53-71) phân lập từ các loài thuộc chi Nho…………….13
Bảng 1.5. Các tetramer stilbenoid (72-96) phân lập từ các loài thuộc chi Nho …………15
Bảng 1.6. Các pentamer, hexamer stilbenoid (97-100) phân lập từ các loài thuộc chi Nho
………………………………………………………………………………………………………………………18
Bảng 1.7. Một số hợp chất flavonoid (101-134) được tìm thấy trong chi Nho………….20
Bảng 1. 8. Một số hợp chất phenol (135-146) khác thuộc chi Nho …………………………24
Bảng 1.9. Một số hợp chất không phenol khác (164-175) phân lập từ chi Nho ………..26
Bảng 1.10. Các hợp chất đã được phân lập từ loài Nho rừng V. heyneana……………….37
Bảng 3.1. Kết quả định tính phần trên mặt đất của loài Nho rừng…………………………..65
Bảng 3.2. Dữ liệu phổ NMR của hợp chất VH1 …………………………………………………..70
Bảng 3.3. Dữ liệu phổ NMR của hợp chất VH2 …………………………………………………..71
Bảng 3.4. Dữ liệu phổ NMR của hợp chất VH3 …………………………………………………..72
Bảng 3.5. Dữ liệu phổ NMR của hợp chất VH4 …………………………………………………..74
Bảng 3.6. Dữ liệu phổ NMR của hợp chất VH5 …………………………………………………..76
Bảng 3.7. Dữ liệu phổ NMR của hợp chất VH6 …………………………………………………..78
Bảng 3.8. Dữ liệu phổ NMR của hợp chất VH7 …………………………………………………..79
Bảng 3.9. Dữ liệu phổ NMR của hợp chất VH8 …………………………………………………..83
Bảng 3.10. Dữ liệu phổ của hợp chất VH9 ………………………………………………………….88
Bảng 3.11. Dữ liệu phổ của hợp chất VH10 ………………………………………………………..90
Bảng 3.12. Dữ liệu phổ của hợp chất VH11 ………………………………………………………..92
Bảng 3.13. Dữ liệu phổ của hợp chất VH12 ………………………………………………………..94
Bảng 3.14. Dữ liệu phổ của hợp chất VH13 ………………………………………………………..95
Bảng 3.15. Dữ liệu phổ của hợp chất VH15 ………………………………………………………..97
Bảng 3.16. Dữ liệu phổ của hợp chất VH16 ………………………………………………………..98Bảng 3.17. Kết quả đánh giá tác dụng ức chế COX-2 của cao ethanol 96% và 3 cao phân
đoạn phần trên mặt đất Nho rừng ……………………………………………………………………..100
Bảng 3.18. Tác dụng chống viêm cấp của cao VHE trên mô hình gây phù bàn chân chuột
bằng carrageenan ……………………………………………………………………………………………105
Bảng 3.19. Ảnh hưởng của VHE lên khối lượng u hạt ………………………………………..106
Bảng 3.20. Ảnh hưởng của cao VHE lên số cơn đau quặn …………………………………..106
Bảng 4.1. Các tác dụng sinh học của E-resveratrol……………………………………………..11

DANH MỤC CÁC HÌNH
Hình 1.1. Cấu trúc chung của các monomer stilbenoid phân lập từ chi Nho………………6
Hình 1.2. Cấu trúc hóa học của các monomer stilbenoid 1-13 phân lập từ chi Nho…….6
Hình 1.3. Cấu trúc hóa học của các dimer stilbenoid 14-52 phân lập từ chi Nho………12
Hình 1.4. Cấu trúc hóa học của các trimer stilbenoid 53-71 phân lập từ chi Nho ……..14
Hình 1.5. Cấu trúc khung của một số tetramer stilbenoid phân lập từ chi Nho …………15
Hình 1.6. Cấu trúc hóa học của một số tetramer stilbenoid 72-96 phân lập từ chi Nho
………………………………………………………………………………………………………………………18
Hình 1.7. Cấu trúc hóa học của các pentamer, hexamer stilbenoid 97-100 từ chi Nho 19
Hình 1.9. Cấu trúc hóa học của một số hợp chất phenol 135-146 khác……………………24
Hình 1.10. Cấu trúc hóa học của một số sterol 147-163 thuộc chi Nho …………………..26
Hình 1.11. Cấu trúc hóa học của một số hợp chất không phenol khác 164-175 thuộc chi
Nho ………………………………………………………………………………………………………………..27
Hình 1.12. Sơ đồ cơ chế viêm theo con đường NF-κB [201], [202], [203] ……………..44
Hình 3.1. Đặc điểm hình thái của loài Nho rừng…………………………………………………..60
Hình 3.2. Đặc điểm hoa của loài Nho rừng………………………………………………………….60
Hình 3.3. Cấu tạo giải phẫu thân loài Nho rừng……………………………………………………62
Hình 3.4. Cấu tạo giải phẫu lá loài Nho rừng……………………………………………………….63
Hình 3.5. Đặc điểm bột thân loài Nho rừng …………………………………………………………64
Hình 3.6. Đặc điểm bột lá loài Nho rừng …………………………………………………………….65
Hình 3.7. Cấu trúc hóa học của hợp chất VH1 …………………………………………………….70
Hình 3.8. Cấu trúc hóa học của hợp chất VH2 …………………………………………………….71
Hình 3.9. Cấu trúc hóa học và các tương tác HMBC chính (→) của hợp chất VH3….72
Hình 3.10. Cấu trúc hóa học và các tương tác HMBC chính (→) của hợp chất VH4..74
Hình 3.11. Cấu trúc hóa học và các tương tác HMBC chính (→) của hợp chất VH5..76
Hình 3.12. Cấu trúc hóa học và các tương tác COSY (─), HMBC chính (→) của hợp
chất VH6…………………………………………………………………………………………………………78
Hình 3.13. Cấu trúc hóa học và các tương tác HMBC chính (→) của hợp chất VH7..79Hình 3.14. Cấu trúc hóa học và các tương tác COSY, HMBC chính của hợp chất VH8
………………………………………………………………………………………………………………………82
Hình 3.15. Cấu trúc hóa học và các tương tác HMBC chính (→) của hợp chất VH9..88
Hình 3.16. Cấu trúc hóa học và các tương tác HMBC chính (→) của hợp chất VH1090
Hình 3.17. Cấu trúc hóa học và các tương tác HMBC chính (→) của hợp chất VH1192
Hình 3.18. Cấu trúc hóa học của hợp chất VH12 …………………………………………………94
Hình 3.19. Cấu trúc hóa học của hợp chất VH13 …………………………………………………95
Hình 3.20. Cấu trúc hóa học của hợp chất VH14 và VH15……………………………………96
Hình 3.21. Cấu trúc hóa học của hợp chất VH16 …………………………………………………98
Hình 3.22. Ảnh hưởng của cao chiết ethanol 96% và 3 phân đoạn từ phần trên mặt đất
Nho rừng lên mức độ biểu hiện COX-2 mRNA………………………………………………….100
Hình 3.23. Ảnh hưởng của các hợp chất tinh khiết phân lập từ Nho rừng lên mức độ biểu
hiện COX-2 và sự sản sinh PGE2 trên đại thực bào RAW264.7…………………………..102
Hình 3.24. Ảnh hưởng của VH6 lên mức độ biểu hiện COX-2, iNOS…………………..104
Hình 4.1. Giả thuyết cơ chế chống viêm của hợp chất VH6…………………………………1

Nguồn: https://luanvanyhoc.com

Leave a Comment